Zapomniane owoce podobne do śliwki wracają do ogrodów i zaskakują praktycznością

Myrobalan, po polsku najczęściej nazywany ałyczą lub śliwą wiśniową, należy do drzew, które są u nas „u siebie” zarówno w ogrodach, jak i w krajobrazie otwartym. Podczas gdy klasyczne śliwki kojarzą się głównie z dużymi owocami i destylatami, myrobalan przez długi czas bywał postrzegany raczej jako bardziej dziki krewny. Teraz jednak znów wraca na pierwszy plan, bo oferuje zestaw cech, które w czasach pogodowych huśtawek i presji chorób mają zaskakująco dużo sensu.

Śliw istnieje wiele typów i form; różnią się siłą wzrostu, kształtem korony, liśćmi oraz barwą i smakiem owoców. Pomolodzy dzielą je na kilka grup według pochodzenia i cech. Obok powszechnie uprawianych śliw wciąż spotyka się u nas także gatunki, które dobrze przystosowały się do lokalnego klimatu i w niektórych rejonach radzą sobie lepiej niż bardziej wymagające odmiany.

Gdzie myrobalan ma największe znaczenie w sadownictwie

W praktyce śliwy rzadko rozmnaża się z nasion, a raczej wegetatywnie, najczęściej przez szczepienie lub okulizację. Kluczową rolę odgrywa tu podkładka, czyli część korzeniowa drzewa, która wpływa na wzrost, zakotwiczenie i gospodarowanie wodą. I właśnie tutaj myrobalan szczególnie się wyróżnia.

Rośnie jako drzewo mniej więcej od 3 do 9 metrów i potrafi wytworzyć bardzo silny system korzeniowy. W porównaniu z niektórymi innymi śliwami ma korzenie zwykle bardziej rozłożyste i głębiej sięgające, co pomaga mu w okresach suszy oraz na lżejszych glebach. Na Słowacji wyhodowano ponadto typy przeznaczone do rejonów o krótszym okresie wegetacji oraz na cieplejsze, bardziej suche stanowiska. Ważnym argumentem jest także wysoka odporność na szarkę śliw, jedną z najbardziej problematycznych chorób wirusowych u śliw.

Nie tylko podkładka, ale i drzewo ozdobne z jadalnymi owocami

Dziś myrobalanu nie traktuje się już wyłącznie jako „technicznej” podkładki dla śliw. W wielu krajach jego owoce jada się na świeżo lub przerabia. Zaletą jest to, że w przypadku wybranych odmian deserowych nie chodzi o kompromis między ozdobą a pożytkiem. Drzewo może zachwycić wiosną kwitnieniem, w sezonie ulistnieniem, a pod koniec lata owocami, które mają własny charakter i szerokie zastosowanie w kuchni.

W stacji hodowlanej w Klčovie powstały odmiany deserowe znane jako Klaret, Klasik i Klar. Choć są przeznaczone do jedzenia, wykazują jednocześnie dobrą afinitet, czyli zdolność do pewnego i trwałego zrastania się ze zrazem, co jest praktyczne także dla ogrodników, którzy chcą wykorzystywać myrobalan w sadzie na kilka sposobów.

Klaret jako odporna odmiana do chłodniejszych rejonów

Odmiana Klaret powstała z selekcji siewek z krzyżowania czerwonolistnego myrobalanu. Nacisk położono na zdrowotność i odporność, dlatego podaje się wysoką tolerancję na szarkę, mszyce oraz brunatną zgniliznę owoców (moniliozę). Jest to zarazem odmiana mrozoodporna, odpowiednia także do chłodniejszych, bardziej północnych rejonów.

Drzewo rośnie wzniesione i tworzy węższą, piramidalną koronę. Liście są średniej wielkości i mogą przechodzić od ciemnozielonych tonów do brązowoczerwono-zielonych. Kwiaty są drobne i samopylne. Owoce bywają średniej wielkości, kuliste, ze skórką w matowym odcieniu fioletowo-czarnym. Miąższ jest jędrny, ciemnokarminowy i ma smak słodko-kwaśny, przy czym od pestki oddziela się tylko częściowo. W cieplejszych nizinach dojrzewa mniej więcej w połowie lipca, w wyższych położeniach dopiero pod koniec sierpnia. Owoce nie ulegają łatwo obiciom w transporcie, nie pękają nawet po obfitych deszczach i długo utrzymują się na drzewie w dobrej dojrzałości konsumpcyjnej. Nadają się na kompoty, soki, napoje owocowe i dżemy, a dla stabilnego plonowania potrzebują cięcia prześwietlającego koronę.

Klasik jako niezawodny, samopylny myrobalan

Klasik powstał z wolnego zapylenia myrobalanów we wschodniej Słowacji. Ma skłonność do silniejszego wzrostu, często bardziej w formie dużego krzewu o koronie kulistej do spłaszczonej kulistej, czasem zwisającej, z delikatniejszymi konarami. Zwykle kwitnie w drugiej dekadzie maja; kwiaty są białe, z mocno pofalowanym brzegiem płatków. Ważną cechą praktyczną jest samopylność, więc do zawiązania owoców nie potrzebuje w pobliżu innych odmian.

Owoce są średniej wielkości, okrągłe, wyrównane pod względem wielkości i kształtu. Skórka jest błyszcząca, żółtopomarańczowa, z wyraźnymi białymi przetchlinkami. Miąższ jest złocisto-pomarańczowy, bardziej jędrny i bardzo soczysty, w smaku słodko-kwaśny. W cieplejszych rejonach dojrzewa na przełomie lipca i sierpnia, w wyższych położeniach raczej od końca sierpnia do połowy września. Nadaje się do bezpośredniego spożycia i na kompoty. Ceniona jest także odporność na szarkę i moniliozę oraz zdolność do lepszego znoszenia późnych wiosennych przymrozków.

Klar jako najwcześniejszy wybór o wyraźnie słodkim smaku

Klar jest podawany jako najwcześniejszy myrobalan deserowy, wyhodowany przez selekcję siewek z wolnego zapylenia. Drzewo tworzy mniejszą, zwartą koronę, więc sprawdzi się także w ogrodach, gdzie trzeba pilnować miejsca. Owoce są regularnie kuliste, ze skórką barwy brązowoczerwonej, często z wyraźnymi przetchlinkami i drobnymi, rdzawymi kropkami. Miąższ jest soczysty, złotożółty i delikatny. Od pestki oddziela się lepiej dopiero po przejrzeniu.

Dojrzewa krótko po czereśniach, zwykle od trzeciej dekady lipca do pierwszej dekady sierpnia. Owoce są odpowiednie do bezpośredniego jedzenia oraz do domowej i przemysłowej produkcji dżemów, a typowy jest dla nich wyraźnie słodki smak.

Dlaczego myrobalan wraca do nasadzeń także poza ogrodami

Myrobalany można uprawiać również w systemie gospodarowania przyjaznego środowisku, ponieważ ogólnie nie są przesadnie wymagające. Dzięki połączeniu odporności, zdolności adaptacji i dekoracyjnego wyglądu sprawdzają się nie tylko jako drzewa owocowe, ale także jako solitery, ewentualnie jako element alei drzew oraz pasów sadowniczych na gruntach rolnych. Są też dobrym wyborem w pobliżu siedlisk i w krajobrazie, gdzie mogą jednocześnie pełnić funkcję użytkową i estetyczną.

Źródło: Gardenia, Zahrádkár, BBC Gardener’s World, Pestrazahrada.cz