Vergeten fruit dat op pruimen lijkt keert terug in de tuin en verrast door zijn praktische waarde

Myrobalan, in het Nederlands vaak kerspruim genoemd, behoort tot de houtige gewassen die je bij ons zowel in tuinen als in het vrije landschap aantreft. Terwijl mensen klassieke pruimen vooral associëren met grote vruchten en jenever of brandewijn, werd myrobalan lang gezien als een wat wildere verwant. Nu staat hij weer in de belangstelling, omdat hij een combinatie van eigenschappen biedt die in tijden van grillig weer en toenemende ziektedruk verrassend logisch is.

Er bestaan veel typen en vormen van pruimenbomen; ze verschillen in groeikracht, kroonvorm, blad en in kleur en smaak van de vruchten. Pomologen delen ze in meerdere groepen in op basis van herkomst en kenmerken. Naast de gangbaar geteelde pruimen blijven hier ook soorten bestaan die zich goed aan het lokale klimaat hebben aangepast en in sommige streken beter gedijen dan veeleisendere rassen.

Waar myrobalan in de fruitteelt het belangrijkst is

In de praktijk worden pruimenbomen meestal niet uit zaad vermeerderd, maar vegetatief, het vaakst door enten of oculeren. Daarbij speelt de onderstam een sleutelrol: het worteldeel van de boom dat de groei, verankering en het vermogen om met water om te gaan beïnvloedt. En juist daar blinkt myrobalan uit.

Hij groeit als boom ongeveer van 3 tot 9 meter en kan een opvallend krachtig wortelstelsel vormen. Vergeleken met sommige andere pruimensoorten heeft hij vaak zowel bredere als diepere wortels, wat hem helpt in drogere perioden en op lichtere gronden. In Slowakije zijn bovendien typen veredeld voor gebieden met een korter groeiseizoen en voor warmere, drogere standplaatsen. Een belangrijk argument is ook de hoge weerstand tegen pruimenpokken (sharka), een van de meest problematische virusziekten bij pruimen.

Niet alleen onderstam, maar ook sierboom met eetbare vruchten

Myrobalan wordt tegenwoordig niet alleen gezien als een technische onderstam voor pruimen. In veel landen worden de vruchten gewoon vers gegeten of verwerkt. Het voordeel is dat het bij geselecteerde consumptierassen geen compromis is tussen sierwaarde en opbrengst. De boom kan in het voorjaar opvallen door de bloei, in het seizoen door het blad en aan het einde van de zomer door vruchten met een eigen karakter en brede keukenwaarde.

Op het veredelingsstation in Klčov zijn consumptierassen ontstaan die bekendstaan als Klaret, Klasik en Klar. Hoewel ze bedoeld zijn om te eten, tonen ze tegelijk ook een goede affiniteit, dus het vermogen om betrouwbaar met een ent te vergroeien. Dat is praktisch voor telers die myrobalan in de fruittuin op meerdere manieren willen inzetten.

Klaret als sterk ras voor koelere gebieden

Het ras Klaret is ontstaan uit een selectie van zaailingen van een kruising met roodbladige myrobalan. De nadruk lag op gezondheid en weerbaarheid, waardoor een hoge tolerantie wordt genoemd tegen sharka, bladluizen en monilia (vruchtrot). Tegelijk is het een winterhard ras, geschikt ook voor koelere, noordelijker streken.

De boom groeit opgaand en vormt een smallere, piramidale kroon. De bladeren zijn middelgroot en kunnen van donkergroen overgaan naar bruinrood-groene tinten. De bloemen zijn klein en zelfbestuivend. De vruchten zijn meestal middelgroot, rond, met een matte paarszwarte schil. Het vruchtvlees is stevig, donker karmijnrood en smaakt zoetzuur; van de pit laat het slechts gedeeltelijk los. In warmere laaggelegen gebieden rijpt hij ongeveer half juli, op hogere locaties pas tegen eind augustus. De vruchten drukken bij transport niet snel, barsten ook na flinke regen niet en blijven aan de boom langer in goede plukrijpheid. Ze zijn geschikt voor compote, sap, (vruchten)drank en jam; voor een stabiele oogst is onderhoudssnoei nodig om de kroon te verlichten.

Klasik als betrouwbare zelfbestuivende myrobalan

Klasik is ontstaan uit vrije bestuiving van myrobalans in Oost-Slowakije. Hij heeft de neiging krachtiger te groeien, vaak meer als een grote struik met een ronde tot afgeplatte ronde, soms iets overhangende kroon en fijnere gesteltakken. Hij bloeit meestal in de tweede decade van mei; de bloemen zijn wit, met een sterk gegolfde rand van de kroonblaadjes. Een belangrijke praktische eigenschap is zelfbestuiving, waardoor hij voor vruchtzetting geen ander ras in de buurt nodig heeft.

De vruchten zijn middelgroot, rond en gelijkmatig in grootte en vorm. De schil is glanzend, geeloranje, met opvallende witte lenticellen. Het vruchtvlees is goudoranje, wat steviger en zeer sappig, met een zoetzure smaak. In warmere gebieden rijpt hij rond de overgang van juli naar augustus, op hogere locaties eerder van eind augustus tot half september. Hij is geschikt voor directe consumptie én voor compote. Ook gewaardeerd zijn de weerstand tegen sharka en monilia en het vermogen om late voorjaarsvorst beter te doorstaan.

Klar als vroegste keuze met uitgesproken zoete smaak

Klar wordt genoemd als de vroegste consumptie-myrabalon, veredeld door selectie van zaailingen uit vrije bestuiving. De boom vormt een kleinere, compacte kroon en is daardoor geschikt voor tuinen waar je de ruimte in de gaten moet houden. De vruchten zijn regelmatig rond, met een bruinrode schil, vaak met duidelijke lenticellen en kleine roestkleurige puntjes. Het vruchtvlees is sappig, goudgeel en fijn. Van de pit laat het pas beter los wanneer de vrucht overrijp is.

Hij rijpt kort na de kersen, meestal van de derde decade van juli tot de eerste decade van augustus. De vruchten zijn geschikt om zo te eten en voor zowel huiselijke als industriële jamproductie; kenmerkend is de uitgesproken zoete smaak.

Waarom myrobalan weer wordt aangeplant, ook buiten de tuin

Myrobalans kunnen ook worden geteeld binnen een extensieve, ecologisch geleide teelt, omdat ze over het algemeen niet overdreven veeleisend zijn. Door de combinatie van weerstand, aanpassingsvermogen en decoratieve uitstraling zijn ze niet alleen bruikbaar als fruitboom, maar ook als solitair, eventueel als onderdeel van boomlanen en fruitstroken op landbouwgrond. Ze passen ook in de nabijheid van boerderijen en in het landschap, waar ze tegelijk een nuttige én esthetische functie kunnen vervullen.

Bron: Gardenia, Zahrádkár, BBC Gardener’s World, Pestrazahrada.cz