Jak odróżnić jadalnego kasztana od trującego. Jeden smakuje jak przysmak, drugi szkodzi ludziom i psom

Jesienny spacer po parku kusi zbieraniem błyszczących, brązowych „kasztanów”. Mało kto jednak wie, że to, co potocznie nazywamy kasztanem, jest w rzeczywistości owocem kasztanowca zwyczajnego, który dla człowieka jest niejadalny i lekko trujący. Prawdziwe kasztany jadalne, znane też jako marony, rosną na zupełnie innym drzewie – na kasztanie jadalnym. Oba owoce na pierwszy rzut oka są podobne, ale przy odrobinie uwagi bezbłędnie je od siebie odróżnisz.

Dwa drzewa, które nie mają ze sobą nic wspólnego

Choć oba owoce potocznie nazywa się kasztanami, drzewa, na których rosną, wcale nie są spokrewnione. Kasztan jadalny (Castanea sativa) należy do rodziny bukowatych, tak jak buk czy dąb. Pochodzi z południowej Europy i Azji Mniejszej, a u nas rośnie głównie w cieplejszych rejonach – w ogrodach, sadach, a miejscami także w naturze.

Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) należy natomiast do rodziny mydleńcowatych. Wywodzi się z Bałkanów i w Czechach jest jednym z najpowszechniejszych drzew parków, alei i placów. Dlatego z jego owocami spotykamy się znacznie częściej i dlatego też większość „kasztanów”, które dzieci przynoszą do domu w kieszeniach, jest niejadalna.

Kolczasta okrywa zdradza najwięcej

Najłatwiejszą cechę rozpoznawczą znajdziesz jeszcze zanim wyjmiesz owoc z okrywy. Okrywa kasztana jadalnego jest gęsto pokryta długimi, cienkimi i bardzo ostrymi kolcami. Przypomina zielonego, a później brązowego jeża i niemal nie da się jej dotknąć gołą ręką.

Okrywa kasztanowca wygląda inaczej. Jest zielona, skórzasta i ma tylko rzadkie, krótkie i grube kolce, przez co sprawia wrażenie bardziej brodawkowatej. Można ją bez obaw wziąć do ręki, a po upadku na ziemię zwykle sama pęka.

Różni się także liczba owoców w środku. W okrywie kasztana jadalnego zazwyczaj są dwa do trzech owoców, które ciasno do siebie przylegają. Kasztanowiec ma w okrywie przeważnie tylko jeden owoc, wyjątkowo dwa.

Kształt owocu i mały czubek

Kasztan jadalny jest mniejszy, z jednej lub obu stron spłaszczony i zwęża się ku jednemu końcowi. Na jego wierzchołku znajdziesz drobny włochaty pędzelek, czyli czubek – to pozostałość znamienia po przekwitniętym kwiecie. Skórka jest ciemnobrązowa, błyszcząca, a u nasady ma tylko niewielką jaśniejszą plamkę.

Owoc kasztanowca jest większy, regularnie kulisty i całkowicie gładki. Nie ma żadnego czubka. Typowa jest dla niego duża, matowa, jasna plama, potocznie nazywana „pępkiem”, zajmująca sporą część powierzchni.

Najszybsza zasada jest taka: jeśli owoc ma czubek, a okrywa wygląda jak jeż, jest jadalny. Jeśli jest okrągły, bez czubka i z dużą jasną plamą, to kasztanowiec.

Liście i kwiaty pomogą przez cały rok

Drzewo rozpoznasz także poza sezonem owocowania. Kasztan jadalny ma pojedyncze, długie i wąskie liście z wyraźnie ząbkowanym, piłkowanym brzegiem. Kasztanowiec ma liście dłoniasto złożone z pięciu do siedmiu listków, które wyrastają z jednego miejsca i przypominają rozłożoną dłoń.

Różne są również kwiaty. Kasztanowiec kwitnie w maju, a jego białe kwiatostany stoją na gałęziach jak wyprostowane świece. Kasztan jadalny kwitnie później, w czerwcu i lipcu, i tworzy długie, żółtawobiałe kotki o wyraźnym zapachu. Owoce obu drzew dojrzewają od września do października.

Dlaczego nie jeść kasztanowca

Owoce kasztanowca zawierają saponinę escynę oraz inne substancje drażniące przewód pokarmowy. Po ich zjedzeniu mogą pojawić się nudności, wymioty, biegunka i bóle brzucha. Obróbka termiczna nie usuwa ich szkodliwości, dlatego kasztanowiec nie nadaje się ani do jedzenia na surowo, ani do pieczenia. Szczególną ostrożność trzeba zachować w przypadku małych dzieci oraz psów, które chętnie podgryzają owoce podczas zabawy.

Nie oznacza to jednak, że owoce kasztanowca są całkiem bezużyteczne. Wykorzystuje się z nich wyciągi w kosmetyce i w preparatach wspierających żyły, a zbiera się je także jako karmę dla zwierzyny leśnej.

Jak przygotować kasztany jadalne

Prawdziwe kasztany są smaczne, słodkie i mączyste. Przed pieczeniem trzeba na ich wypukłej stronie naciąć skórkę na krzyż, inaczej w piekarniku będą pękać. Piecze się je około dwadzieścia do dwudziestu pięciu minut w temperaturze około 200 °C, aż skórka w miejscu nacięcia zacznie się rozchylać. Najłatwiej obiera się je jeszcze ciepłe. Oprócz pieczenia można je także gotować, dodawać do farszów, zup albo przygotować z nich purée i słodkie pasty do smarowania.

Jeśli nie masz pewności, co zebrałeś, obowiązuje prosta zasada: owocu, co do którego gatunku nie jesteś w stu procentach pewien, nie jedz. Na targach i w sklepach kasztany jadalne są jesienią powszechnie dostępne, a ich pochodzenie jest pewne.

Źródło: Surrey WT, Anses, Pestrá zahrada, Pestrazahrada.cz