Zo herken je eetbare tamme kastanjes van giftige paardenkastanjes

Een herfstwandeling door het park nodigt uit om glanzend bruine kastanjes te rapen. Weinig mensen weten echter dat wat we in de volksmond vaak ‘kastanjes’ noemen, in feite de vruchten zijn van de paardenkastanje, die voor mensen niet eetbaar is en licht giftig. Echte eetbare kastanjes, ook bekend als tamme kastanjes of marrons, groeien aan een heel andere boom: de tamme kastanje. Op het eerste gezicht lijken de vruchten op elkaar, maar met een beetje aandacht kun je ze betrouwbaar uit elkaar houden.

Twee bomen die niets met elkaar te maken hebben

Hoewel beide vruchten in de volksmond kastanjes worden genoemd, zijn de bomen waarop ze groeien helemaal geen familie. De tamme kastanje (Castanea sativa) behoort tot de beukenfamilie, net als beuk en eik. Hij komt oorspronkelijk uit Zuid-Europa en Klein-Azië en groeit bij ons vooral in warmere gebieden, in tuinen, boomgaarden en op sommige plekken ook in het wild.

De paardenkastanje (Aesculus hippocastanum) daarentegen behoort tot de zeepboomfamilie. Oorspronkelijk komt hij van de Balkan en in Tsjechië is het een van de meest voorkomende bomen in parken, lanen en op pleinen. Daarom komen we zijn vruchten veel vaker tegen en daarom zijn de meeste ‘kastanjes’ die kinderen in hun zakken mee naar huis nemen, niet eetbaar.

De stekelige bolster verraadt het meest

Het makkelijkste onderscheid zie je al vóór je de vrucht pelt. De bolster van de eetbare kastanje is dicht bezet met lange, dunne en zeer scherpe stekels. Hij lijkt op een groene en later bruine egel en je kunt er met blote handen bijna niet aan komen.

De bolster van de paardenkastanje is anders. Die is groen, leerachtig en heeft slechts weinig, korte en dikke stekels, waardoor hij eerder wrattig oogt. Je kunt hem zonder zorgen in de hand nemen en na een val op de grond barst hij meestal vanzelf open.

Ook het aantal vruchten binnenin verschilt. In de bolster van de tamme kastanje zitten doorgaans twee tot drie vruchten, die tegen elkaar aangedrukt liggen. De paardenkastanje heeft in de bolster meestal slechts één vrucht, heel soms twee.

De vorm van de vrucht en het kleine puntje

De eetbare kastanje is kleiner, aan één of beide kanten afgeplat en loopt naar één uiteinde toe wat taps toe. Bovenop zie je een klein pluizig toefje of puntje, een restant van de stempel van de uitgebloeide bloem. De schil is donkerbruin en glanzend en heeft aan de basis slechts een kleiner, lichter vlakje.

De vrucht van de paardenkastanje is groter, mooi rond en helemaal glad. Hij heeft geen puntje. Kenmerkend is de grote, matte lichte vlek, in de volksmond ook wel ‘navel’ genoemd, die een duidelijk deel van het oppervlak inneemt.

De snelste vuistregel is deze. Heeft de vrucht een puntje en een egelachtige bolster, dan is hij eetbaar. Is hij rond, zonder puntje en met een grote lichte vlek, dan gaat het om een paardenkastanje.

Bladeren en bloemen helpen het hele jaar door

Je herkent de boom ook buiten de vruchtperiode. De tamme kastanje heeft enkelvoudige, lange en smalle bladeren met een duidelijk getande, gezaagde rand. De paardenkastanje heeft bladeren die handvormig samengesteld zijn uit vijf tot zeven deelblaadjes, die uit één punt ontspringen en lijken op een open hand.

Ook de bloemen verschillen. De paardenkastanje bloeit in mei en zijn witte bloemtrossen staan als rechtopstaande kaarsen op de takken. De tamme kastanje bloeit later, in juni en juli, en vormt lange geelwitte katjes met een duidelijke geur. De vruchten van beide bomen rijpen van september tot oktober.

Waarom je paardenkastanjes niet moet eten

De vruchten van de paardenkastanje bevatten de saponine escine en andere stoffen die het spijsverteringskanaal irriteren. Na het eten kunnen misselijkheid, braken, diarree en buikpijn optreden. Verhitting maakt ze niet onschadelijk, dus paardenkastanjes zijn niet geschikt, noch rauw, noch geroosterd. Let vooral op bij kleine kinderen en ook bij honden, die de vruchten tijdens het spelen graag aanknabbelen.

Toch zijn paardenkastanjes niet volledig nutteloos. Extracten worden gebruikt in cosmetica en in middelen ter ondersteuning van de aderen en ze worden ook verzameld als voer voor wild.

Hoe je eetbare kastanjes bereidt

Echte kastanjes zijn smakelijk, zoet en meelachtig. Voor het roosteren moet je aan de bolle kant de schil kruislings insnijden, anders barsten ze in de oven. Rooster ze ongeveer twintig tot vijfentwintig minuten bij circa 200 °C, tot de schil bij de snede begint open te staan. Pellen gaat het makkelijkst als ze nog warm zijn. Behalve roosteren kun je ze ook koken, verwerken in vullingen en soepen, of er puree en zoete spreads van maken.

Als je niet zeker weet wat je hebt geraapt, geldt een eenvoudige regel. Eet geen vrucht waarvan je niet honderd procent zeker weet welke soort het is. Op markten en in winkels zijn eetbare kastanjes in de herfst meestal volop verkrijgbaar en dan is de herkomst betrouwbaar.

Bron: Surrey WT, Anses, Pestrá zahrada, Pestrazahrada.cz