Uszczknij wierzchołek dyni, a roślina skieruje siły na dojrzewanie owoców

Dynia Hokkaido, botanicznie Cucurbita maxima, należy do ulubionych dyni zimowych. Ceni się ją przede wszystkim za wyrazisty smak i łatwą uprawę. Pochodzi z północnej japońskiej wyspy Hokkaido, gdzie według przekazów historycznych w XIX wieku zaczęły się rozpowszechniać dynie przywiezione z Ameryki. W wyniku dalszej hodowli powstała odmiana o intensywniejszym aromacie i delikatnej, często cienkiej skórce. W niektórych krajach nazywa się ją także dynią kasztanową, bo ma przyjemnie orzechową nutę. W Japonii używa się nazwy uchiki kuri i także u nas można się z nią spotkać w ofercie nasion.

Roślina jest jednoroczna, silnie się rozrasta, płoży i wspina, zwykle na długość kilku metrów. Ma duże, ciemnozielone liście, a w pierwszej połowie lata kwitnie efektownymi, żółtymi, lejkowatymi kwiatami. Owoce bywają pomarańczowe do pomarańczowoczerwonych, często w kształcie kropli. Jedna roślina zwykle zawiązuje około dwóch do trzech owoców, które mają mniej więcej 15 cm średnicy i masę od około pół kilograma do kilku kilogramów. Miąższ jest żółty do pomarańczowego i po obróbce cieplnej przyjemnie mięknie.

Odmiany i warianty barwne

Najczęściej uprawia się typy o pomarańczowej skórce, ale istnieją też odmiany o barwie niebieskoszarej, niebieskozielonej lub ciemnozielonej, popularne zwłaszcza w Japonii. Wybierając nasiona, warto uwzględnić wczesność, wielkość owoców, przydatność do przechowywania oraz siłę wzrostu, bo jedne typy dają mniejszą liczbę bardzo aromatycznych owoców, inne z kolei plonują wyjątkowo chętnie.

W sklepach z nasionami można trafić na wcześniejsze i plenne warianty z delikatniejszą skórką, na odmiany o niebieskim zabarwieniu, które mogą mieć nieco twardszą skórkę, albo na zielone typy znane z dłuższej trwałości w przechowywaniu. Nazwa Red Kuri bywa często sprzedawana właśnie pod oznaczeniem uchiki kuri.

Kiedy i jak siać oraz sadzić Hokkaido

Hokkaido to dynia ciepłolubna i do gruntu trafia dopiero po ustąpieniu ostatnich przymrozków. Siew bezpośrednio do gruntu lub sadzenie wcześniej przygotowanych rozsad ma zwykle sens od połowy maja, zależnie od lokalnych warunków. Ponieważ jednak potrzebuje dłuższego okresu wegetacji, w praktyce często wybiera się przygotowanie rozsady w cieple, aby roślina zdążyła dobrze zawiązać i dojrzeć owoce przed jesiennym ochłodzeniem.

Kluczem do sukcesu jest bardzo żyzna gleba. Dynie należą do roślin o dużych wymaganiach pokarmowych, więc stanowisko warto wzbogacić dojrzałym kompostem lub dobrze przefermentowanym obornikiem jeszcze przed sadzeniem. Świetnie rosną też w miejscach bogatych w materię organiczną, na przykład w pobliżu kompostownika, o ile mają dużo słońca i przestrzeni.

Przygotowanie rozsady w domu

Nasiona zwykle wysiewa się od kwietnia do pojedynczych doniczek, aby podczas przesadzania jak najmniej naruszyć korzenie. Nasiono układa się na boku, na głębokości około 2 do 3 cm, i przykrywa podłożem. Po wysiewie ważna jest regularna wilgotność, ale bez przelania. Do kiełkowania sprawdza się temperatura około 20 do 24 °C, a wschody mogą trwać mniej więcej 8 do 14 dni. Zanim rozsady trafią na zewnątrz, warto je stopniowo hartować i dopiero potem posadzić na stałe miejsce.

Siew bezpośrednio do gruntu

Jeśli zdecydujecie się siać od razu na zewnątrz, zróbcie to dopiero wtedy, gdy nie będzie już ryzyka przymrozków. Postępowanie jest podobne jak przy przygotowaniu rozsady: nasiono także układa się na boku, na głębokości około 2 do 3 cm, a glebę utrzymuje równomiernie wilgotną. W obu metodach ważne jest zapewnienie roślinom dużo miejsca, bo szybko się rozrastają. Odstępy około 1,5 m pomagają ograniczyć późniejszą konkurencję o światło i składniki pokarmowe.

Pielęgnacja w sezonie i wsparcie zawiązywania owoców

Po posadzeniu rośliny trzeba dobrze podlać i kontynuować podlewanie także latem, gdy przyrasta masa liści i „nalewają się” owoce. Najlepiej podlewać przy korzeniach i nie moczyć niepotrzebnie liści. Zmniejsza to ryzyko problemów grzybowych. Jednocześnie korzenie nie powinny długo przesychać, bo osłabiona roślina jest bardziej podatna na choroby i może gorzej zawiązywać owoce.

Ponieważ Hokkaido jest wymagająca pod względem składników pokarmowych, służy jej dokarmianie, na przykład płynnym nawozem w regularnych odstępach w czasie intensywnego wzrostu. Równie ważne jest odchwaszczanie, zwłaszcza na początku, zanim roślina sama okryje glebę. Warstwa ściółki potrafi ograniczyć parowanie, pomóc utrzymać stabilniejszą wilgotność, a jednocześnie przyhamować chwasty.

Latem wzrost można ukierunkować przez uszczykiwanie. Gdy chcecie wesprzeć dojrzewanie, często warto ograniczyć nadmiar pędów i po zawiązaniu kilku owoców usunąć wierzchołek wzrostu. Wtedy energia rośliny przenosi się na dojrzewanie. Kiedy owoce się rozwijają, pomaga też lekko odsłonić liście, które mocno je zacieniają, aby docierało do nich więcej słońca i owoce nabrały typowego wybarwienia. Pod same dynie praktycznie jest podłożyć deseczkę, cegłę lub płytkę, by nie leżały w wilgoci i nie były tak atrakcyjne dla szkodników.

Zbiór i rozpoznanie właściwej dojrzałości

Owoce najlepiej zostawić na roślinie jak najdłużej, bo wtedy nabierają pełniejszego smaku i lepiej dojrzewają. Nie mogą jednak zostać przemrożone, na co są bardzo wrażliwe. Od siewu do zbioru mija zwykle około 95 do 120 dni, zależnie od odmiany i warunków. Dojrzałość można poznać na kilka sposobów. Skórka powinna być twarda, ogonek stopniowo drewnieje i zasycha, a przy opukiwaniu owocu często słychać bardziej pusty odgłos.

Zbiera się najczęściej od września do listopada. Podczas zbioru warto owoc czysto odciąć i zostawić możliwie jak najdłuższy fragment ogonka, bo poprawia to trwałość w przechowywaniu. Po odcięciu zaleca się jeszcze tak zwane dosuszanie, czyli pozostawienie dyni na co najmniej około dziesięć dni, aby obeschła i stwardniała w ciepłym, jasnym miejscu, gdzie nie zmoknie. Może to być słoneczne miejsce na zewnątrz przy stabilnej pogodzie, ewentualnie szklarnia, tunel foliowy albo zimny inspekt.

Przechowywanie i jak długo Hokkaido wytrzyma

Prawidłowo dojrzałe i dobrze dosuszone Hokkaido potrafi w odpowiednich warunkach wytrzymać nawet kilka miesięcy, często do około pół roku. Idealne jest suche i przewiewne miejsce o temperaturze mniej więcej 12 do 15 °C. Jeśli temperatura spada zbyt nisko, rośnie ryzyko gnicia w trakcie przechowywania, a przechowywanie w miejscu, gdzie może być mróz, nie jest wskazane.

Dyni lepiej nie układać jedna na drugiej. Praktycznie jest co jakiś czas je obrócić i na bieżąco kontrolować. Gdy pojawi się mięknięcie lub oznaka gnicia, bezpieczniej jest taki owoc odseparować, by problem nie rozprzestrzeniał się dalej. Kto chce zachować plon inaczej, może dynię pokroić i zamrozić na surowo lub po obróbce cieplnej, trzeba tylko liczyć się z tym, że po rozmrożeniu bywa bardziej miękka. Mrożone kawałki zwykle nadają się do zup, purée albo sosów. Inną drogą jest pasteryzowanie, marynowanie lub przerób na słodkie przetwory.

Zastosowanie w kuchni i korzyści żywieniowe

Hokkaido jest lubiana nie tylko ze względu na smak, ale też skład. Zawiera wiele witamin, zwłaszcza z grupy B, a także witaminę C i E, oraz dostarcza składników mineralnych takich jak potas, magnez, żelazo, fosfor i kwas foliowy. W kuchni ma szerokie zastosowanie, a dzięki przyjemnej konsystencji dobrze się przetwarza.

Najczęściej wykorzystuje się ją do kremowych zup, mieszanek warzywnych, potraw duszonych i dań zapiekanych. Świetna jest także pieczona, bo wtedy podkreśla się jej słodsza nuta. Z dyniowego purée można przygotować kopytka, ciasto oraz sosy. Do słodkich wypieków pasuje do ciast i tortów, którym dodaje wilgotności i delikatnego smaku, dobrze łączącego się z cynamonem lub imbirem.

Jeśli chcecie przechowywać dynie jak najdłużej, skupcie się na pełnej dojrzałości, delikatnym zbiorze z ogonkiem i późniejszym dosuszeniu w cieple i na sucho.

Źródło: Plantura Magazine, Epic Gardening , Pestrazahrada.cz