Jarenlang oogst zonder veel werk kies rabarber in de tuin

Rabarber is een langlevende en bijzonder sterke vaste plant die ook op koelere plekken prima presteert en tegelijk weinig verzorging vraagt. Elk voorjaar loopt hij opnieuw uit en vormt geleidelijk een forse pol bladeren, die al snel 1,5 meter breed of meer kan worden, dus hij heeft voldoende ruimte nodig. In de winter trekt het bovengrondse deel in, de bladeren sterven af en in het voorjaar verschijnen nieuwe bladstelen. Juist die bladstelen oogst je, meestal in het voorjaar en aan het begin van de zomer.

De smaak van rabarber verschilt per ras en afhankelijk van de leeftijd van de stelen: soms uitgesproken zuur, soms verrassend zacht. In de keuken wordt hij wel als fruit gebruikt, maar botanisch is het een groente. Klassiek eindigt rabarber in taarten en kruimelgebak, maar hij doet het ook uitstekend in chutney of als pittige component in sauzen.

Bij rabarber is geduld belangrijk. In het eerste jaar na aanplant oogst je bij voorkeur helemaal niet, in het tweede jaar slechts heel beperkt, zodat de plant kan aansterken. Pas vanaf het derde seizoen kun je normaal oogsten, waarbij het verstandig is per oogstperiode maximaal ongeveer een derde van de stelen te nemen, zodat er genoeg blad overblijft voor verdere groei.

Raskeuze op kleur, smaak en teeltwijze

Rassen verschillen in kleur van de bladstelen: van diep robijnrood via roze tot lichtere tinten met een groenige zweem. Er zijn ook verschillen in groeikracht, zoetheid, oogsttijd en geschiktheid voor forceren. Wil je rabarber in een pot telen, kies dan een compactere type die niet extreem veel ruimte vraagt. Voor winterforceren zijn juist vroege rassen geschikt, die vlotter reageren en eerder oogst geven.

Rabarber kun je ook via andere tuiniers krijgen. Oudere pollen worden namelijk ongeveer eens per vijf jaar gedeeld, zodat ze vitaal blijven en goed blijven produceren. Bij het delen ontstaan meerdere nieuwe stukken die je gemakkelijk kunt weggeven of op een andere plek kunt uitplanten.

Waar rabarber kopen en welke vorm kies je

Meestal worden rabarberplanten verkocht als potplant of als slapende wortelstukken zonder aarde, de zogenoemde kronen. Kronen zijn doorgaans verkrijgbaar van late herfst tot vroeg in het voorjaar en zijn meestal goedkoper dan containerplanten. Zaaien is wel de goedkoopste optie, maar de weg naar een volwaardige oogst duurt duidelijk langer en er kunnen kwaliteitsverschillen ontstaan, omdat zaailingen niet volledig identiek zijn aan de moederplant. Bij gekochte kronen of jonge planten is het belangrijk een betrouwbare leverancier te kiezen, zodat het plantmateriaal gezond is en vrij van virusproblemen.

Standplaats en bodem voorbereiden voor jarenlang plezier

Ideaal is een open, zonnige plek met een vruchtbare bodem die vocht vasthoudt, maar niet blijvend drijfnat is. Rabarber kan ook met lichte schaduw overweg, maar in diepe schaduw blijft hij zwakker. Heb je zware kleigrond of slechte drainage, dan is telen op een verhoogd bed of in een grote pot veiliger. Hoewel rabarber winterhard is, kunnen jonge scheuten beschadigen door late nachtvorst; vermijd daarom vorstkommen. Op koudere plekken passen vaak ook later rijpende rassen goed.

Voor het planten is het verstandig meerjarige wortelonkruiden te verwijderen en de grond flink te verbeteren met organische stof. Bewezen effectief is het inwerken van rijpe compost of goed verteerde stalmest, ongeveer twee emmers per vierkante meter. Tuinier je zonder spitten, dan kun je de grond vooraf afdekken met een dikkere laag organisch materiaal en daar rechtstreeks in planten.

Zaaien als goedkopere maar langzamere route

Rabarber zaaien is niet de snelste of makkelijkste optie, maar je kunt wel meer planten opkweken met lagere kosten. Zaailingen starten trager dan gekochte kronen of potplanten met een ontwikkeld wortelstelsel en kunnen verschillen in groei en kwaliteit van de stelen. Als je gaat zaaien, kun je aan het einde van de winter binnen zaaien in perspotjes of kleine potten in een turfvrije zaaigrond, ongeveer 2,5 cm diep. Daarna plant je ze in het voorjaar of in het najaar uit op de definitieve plek.

Een andere mogelijkheid is in het voorjaar buiten zaaien op een voorbereid bed, op dezelfde diepte. Zodra de planten opkomen, moet je ze geleidelijk uitdunnen: eerst op kleinere afstanden en later uitplanten op een definitieve plantafstand van ongeveer 75 tot 90 cm, zodat ze ruimte hebben voor de toekomstige pol.

Kronen en jonge planten uitplanten in de volle grond of in een pot

Rabarber uit een pot kun je vrijwel het hele jaar planten, maar hij slaat het beste aan in het voorjaar of najaar. Plant liever niet tijdens extreme hitte en droogte. Slapende kronen worden vooral verkocht van november tot en met maart en kun je na ontvangst het beste zo snel mogelijk planten.

Het plantgat moet iets breder zijn dan de wortels. Zet de plant zo dat de bovenkant van de kroon, of het punt waar de bladeren uitlopen, net boven het grondoppervlak blijft. Daarna aanvullen, de grond licht aandrukken en ruim water geven. Plant je meerdere exemplaren, houd dan ongeveer 75 tot 90 cm afstand aan.

Rabarber in pot telen

Als je border in de winter vaak in een natte plek verandert, of als je weinig ruimte hebt, kun je rabarber succesvol in een grote kuip telen. De pot moet minstens 50 cm diep en breed zijn en voldoende drainagegaten hebben. Gebruik een turfvrije potgrond op basis van aarde, zodat die beter vocht en voeding vasthoudt. Plant de kroon zo dat de belangrijkste knop net boven het oppervlak blijft. In potten moet je rekening houden met regelmatiger water geven, omdat het substraat sneller uitdroogt.

Jaarrond verzorging die de pol sterk houdt

Zodra rabarber goed is aangeslagen, is hij bijna probleemloos. De basisverzorging bestaat uit het verwijderen van bloemstengels, het opruimen van afgestorven blad en mulchen in het voorjaar. Naarmate de pol ouder en dichter wordt, heeft hij baat bij delen. Wie heel vroege, malse en lichtere stelen wil, kan in de winter forceren in het donker.

Water geven en bemesten

Jonge planten hebben in het eerste jaar tijdens droge perioden regelmatig water nodig, totdat ze sterke wortels hebben gevormd. Oudere rabarber krijgt doorgaans alleen water bij langdurige droogte, omdat de groei bij hitte en droogte toch vertraagt. In potten is water geven het hele seizoen vaker nodig, maar de grond mag niet constant nat blijven, anders dreigt wortelrot.

Een mulchlaag van compost levert meestal voldoende voeding. Is de bodem arm en blijft de groei achter, dan helpt in het voorjaar of de zomer een organische meststof met een hoger stikstofaandeel, die de vorming van blad en stelen stimuleert. Overdrijf niet, zodat de plant niet onnodig in bloei schiet.

Mulchen in het voorjaar

Elke lente werkt een laag rijpe compost of ander goed verteerd organisch materiaal van ongeveer 7 cm rond de pol uitstekend. Bedek de kroon zelf niet, want als die onder een laag komt te liggen kan hij gaan rotten. Mulch houdt het vocht gelijkmatig vast en remt onkruid.

Rabarber forceren voor een eerdere en zachtere oogst

Wil je vroege, zoetere en malse stelen, dek dan midden in de winter een stevige, gezonde pol af met een hoge pot of een forcerklok, zodat de scheuten in het donker groeien. Zodra de stelen verschijnen, groeien ze erg snel en zijn ze meestal na vier tot acht weken oogstbaar. Haal na de eerste oogstgolf de afdekking weg en laat de plant verder normaal doorgroeien. Het is niet verstandig om dezelfde pol elk jaar achter elkaar te forceren, omdat hij daardoor verzwakt.

Een nog vroegere methode is het uitsteken van een deel van de wortels in november. Laat de wortels tot twee weken buiten in de kou liggen om de rust te doorbreken, plant ze daarna in een bak met substraat en zet die in een koele ruimte of kas bij ongeveer 7 tot 16 °C. Licht sluit je uit door af te dekken; houd alleen een lichte, gelijkmatige vochtigheid aan. De stelen kunnen na ongeveer vijf weken oogstbaar zijn, maar geforceerde kronen raken hiermee vaak sterk uitgeput en worden na de oogst vaak niet meer gebruikt.

Bloemen verwijderen en oudere pollen delen

Als rabarber een bloemstengel maakt, kun je die het beste zo snel mogelijk uitbreken of aan de basis wegsnijden. Bloei kost de plant energie en kan de kracht van volgende stelen verminderen. Sommige rassen bloeien vaker; dit gebeurt ook vaker bij zaailingen, bij een zeer natte zomer of na te ruime stikstofbemesting. Oude pollen die lang niet gedeeld zijn, hebben eveneens meer neiging om te bloeien.

Grote pollen kun je ongeveer eens per vijf jaar delen, zeker als het geheel te dicht wordt of de stelen dunner blijven. Delen doe je in de rustperiode, van halverwege de herfst tot vroeg in het voorjaar. Steek de hele pol uit en deel hem in kleinere stukken, waarbij elk deel een stuk wortelstok en minstens één groeiknop heeft. De stukken van de buitenrand zijn meestal het best, terwijl het midden vermoeid kan zijn. Zwakke of rottende delen gooi je weg; gezonde delen plant je direct opnieuw.

Overwinteren zonder gedoe

Rabarber heeft geen winterbescherming nodig; kou is juist belangrijk voor een goede start in het voorjaar. In de herfst kun je het blad het best vanzelf laten afsterven en daarna weghalen, zodat de groeipunten aan de winterkou worden blootgesteld. Het afgestorven blad mag op de composthoop, want de aanwezige stoffen worden bij het verteren afgebroken.

Bladstelen oogsten zodat de plant jarenlang sterk blijft

In het eerste jaar na aanplant oogst je niet, in het tweede jaar slechts een paar stelen. Vanaf het derde jaar kun je normaal oogsten. De meeste rassen geven stelen vanaf april of mei. Hoewel ze ook in de zomer nog bruikbaar kunnen zijn, wordt meestal aangeraden om de oogst te beperken vanaf eind juni tot begin juli, zodat de plant genoeg reserves opbouwt voor het volgende seizoen.

Kies voor de oogst jongere stelen van rond 30 cm waarbij het blad net volledig is opengegaan. Pak de steel bij de basis vast en draai hem voorzichtig los en trek hem eruit. Snijd niet met een mes, want het achterblijvende stompje kan gaan rotten. Het blad eet je niet, verwijder het daarom en doe het op de compost. Neem van één pol niet meer dan ongeveer een derde van de stelen, zodat er genoeg bladoppervlak overblijft voor verdere groei.

Opmerking: Zorgen over een hoger gehalte aan oxaalzuur in de loop van het seizoen hebben vooral betrekking op de bladeren, die je niet eet. In de stelen is de hoeveelheid doorgaans laag en bij normaal gebruik vormt dit geen toxisch probleem.

Geforceerde stelen oogst je op dezelfde manier, zodra ze ongeveer 30 cm lang zijn. Na de oogst van een geforceerde ronde haal je de afdekking weg en laat je die pol de rest van het seizoen zonder verdere oogst herstellen.

Veelvoorkomende problemen en hoe je ze voorkomt

Rabarber is over het algemeen robuust en kan minstens tien jaar meegaan, en met regelmatig delen zelfs aanzienlijk langer. Toch kunnen er soms problemen optreden. Slakken kunnen jonge scheuten beschadigen, vooral de tere scheuten bij forceren. Late vorst kan scheuten verbranden; bij vorstgevaar helpt een tijdelijke afdekking, bijvoorbeeld met stro of een ademend vliesdoek.

In blijvend natte grond dreigt rot, vooral in de winter. Goede drainage is cruciaal, net als telen op een verhoogd bed of in een pot zonder water in de schotel. Zie je afstervende of zacht wordende delen, haal die dan snel weg om verspreiding te voorkomen. Soms kunnen stelen ook in de lengte openscheuren en kleverig sap afgeven. Dat hangt vaak samen met weersschommelingen: na een koude of droge periode volgt ineens een snelle verbetering, waardoor het weefsel zich niet snel genoeg kan aanpassen.

Bron: Rhs, Almanac , Pestrazahrada.cz