De eerste vlekken op tomaten kunnen wijzen op aardappelziekte en de hele oogst bedreigen

Aardappelziekte behoort tot de ernstigste ziekten van aardappelen én tomaten. Ze wordt veroorzaakt door de ziekteverwekker Phytophthora infestans, die zich bij gunstig weer letterlijk explosief verspreidt en in korte tijd een groot deel van de oogst kan ruïneren. Dat betekent echter niet dat bij de eerste symptomen alles verloren is. Als je op tijd reageert en de omstandigheden beperkt die de ziekte in de hand werken, kun je de schade aanzienlijk terugdringen.

Hoe de ziekte zich op aardappelen uit en waarom ze zo gevaarlijk is

De aantasting treft niet alleen blad en stengels, maar ook de knollen, en juist dat maakt het extra risicovol. Besmette knollen gaan snel achteruit en eindigen vaak in natrot, al in de grond of later tijdens de bewaring. Een probleem is ook dat de infectie via pootgoed kan worden meegenomen. De ziekteverwekker kan overleven in besmette knollen die in de grond zijn achtergebleven én in opgeslagen aardappelen. Na het poten kan hij vervolgens gemakkelijk overspringen naar het bovengrondse loof.

Op het loof verschijnen eerst geelgroene vlekken, vaak aan de bladranden en -punten, typisch onderin de plant. De vlekken worden geleidelijk donkerder tot zwart en bij vochtig weer is aan de onderzijde van het blad vaak een grijzwitte schimmelpluis zichtbaar. Bij een zware aantasting sterft het loof af. Op knollen kunnen ondiepe, grijsbruine ingezonken plekken ontstaan en na doorsnijden zie je onder de schil een roestbruin verkleurde rand in het vruchtvlees.

Waar de infectie vandaan komt en welk weer haar bevordert

De meest voorkomende toegangspoort is besmet pootgoed, ook als dat op het eerste gezicht geen duidelijke symptomen laat zien. Een andere bron zijn achterblijvende plantenresten in de bodem. Snelle ontwikkeling wordt bevorderd door een hoge luchtvochtigheid, veel regen en gematigde temperaturen van ongeveer 12 tot 23 °C. Sporen worden via wind en water verspreid, vaak in kleine druppeltjes, waardoor de ziekte zich ook over grotere afstand kan verplaatsen. Het risico verdwijnt echter niet volledig tijdens warmere dagen boven 26 °C, zeker niet als droogte en vocht elkaar afwisselen.

Bij aardappelen kunnen de eerste verschijnselen al in mei of in de eerste helft van de zomer zichtbaar zijn, vooral bij vroege rassen. Tomaten worden vaak daarna getroffen, met name als ze in de buurt van aardappelbedden staan.

Vier praktische stappen om aardappelziekte op tomaten te beperken

Een goede standplaats helpt enorm. Tomaten hebben volle zon en luchtcirculatie nodig, zodat ze na dauw, mist of koele nachten snel opdrogen. Vermijd plekken die ’s ochtends lang in de schaduw van bomen of gebouwen liggen.

Ook vruchtwisseling is belangrijk. Plant tomaten niet herhaaldelijk op dezelfde plek en zet ze niet waar het vorige seizoen aardappelen stonden. In de bodem kunnen vergeten knollen achterblijven die een infectiebron vormen.

Houd het gewas luchtig. Wees niet zuinig met ruimte tussen de planten, bind ze op aan steun en verwijder geregeld zijscheuten, zodat het blad na regen sneller opdroogt en er geen vocht in het hart van het gewas blijft hangen.

Geef water zo dat het niet op het blad terechtkomt. Het beste is water geven aan de voet. Als je toch van boven moet gieten, doe dat dan ’s ochtends op een zonnige dag, zodat de planten zo snel mogelijk volledig kunnen opdrogen.

Hoe aardappelziekte eruitziet op tomaten

Bij tomaten kan de ziekte bladeren, stengels en vruchten aantasten. Ze begint vaak met grijsgroene, waterige vlekken die snel groter worden. Bij vochtig weer verschijnt aan de onderzijde van het blad een witachtige schimmelpluis. Daarna verwelken en verdrogen de bladeren, of bij langdurige nattigheid gaan ze zelfs rotten.

Op de stengels ontstaan scherp begrensde bruine plekken. Vruchten worden vaak aangetast vanaf de kelkbladeren: daar ontstaan grijsgroene tot bruine vlekken en het oppervlak kan rimpelig ogen. Het vruchtvlees onder de plek wordt hard, de vruchten rijpen niet door en bij een zware aantasting verliest de plant veel bladgroen, waardoor ze stopt met groeien en geen goede oogst meer vormt.

Preventie is de meest doeltreffende verdediging

De basis van bescherming is problemen voorkomen voordat ze echt uit de hand lopen. Bij aardappelen is het cruciaal om gezond, liefst gecertificeerd pootgoed te gebruiken en vruchtwisseling toe te passen. Bij tomaten is het verstandig ze niet te zetten op een plek waar het jaar ervoor aardappelen groeiden. Goede teelttechniek helpt ook: voldoende plantafstand, een zonnige en luchtige plek zonder blijvende schaduw en water geven aan de wortels.

Bij aardappelen loont het bovendien om extra goed aan te aarden, waardoor infectie minder gemakkelijk bij de knollen komt. Zodra de eerste symptomen verschijnen, is het verstandig aangetaste bladeren voorzichtig te verwijderen en af te voeren, zodat ze niet in het bed blijven liggen als extra bron van sporen.

Chemische bescherming en regels voor correct gebruik

Spuitbehandelingen worden meestal overwogen in perioden met hoge infectiedruk, vaak van half juni tot begin augustus. Het is verstandig je te richten op waarschuwingsberichten en het actuele weer, omdat het succes vooral afhangt van de juiste timing. Bij een lager risico kunnen contactfungiciden volstaan; bij sterke druk worden systemische middelen gebruikt.

Het is niet verstandig om dezelfde werkzame stof of hetzelfde middel langdurig achter elkaar te gebruiken. Afwisselen vermindert het risico op resistentie van de ziekteverwekker.

De behandeling wordt doorgaans na 7 tot 14 dagen herhaald, afhankelijk van het weer en het infectieverloop. Bij gevoelige rassen start je de bescherming eerder, vaak zodra het gewas sluit; bij minder gevoelige rassen bijvoorbeeld aan het begin van de bloei. Soms wordt bij tomaten aangeraden pas met chemische bescherming te beginnen wanneer in de omgeving de eerste symptomen op aardappelen zichtbaar worden, om onnodig spuiten zonder reëel risico te vermijden.

Bron: Gardenia, Zahrádkár, Almanac, Pestrazahrada.cz