Augustschatten, waar de meeste mensen aan voorbijlopen

Augustus is de periode waarin de zomer overgaat in haar late fase en het landschap in rap tempo vol raakt met eetbare schatten. Vruchten rijpen in hagen en aan bosranden, kruiden zitten vol smaak en sommige planten beginnen al zaad te zetten. Wie graag wildplukt, heeft nu een uitgelezen kans om te gebruiken wat er voorhanden is, nog vóór de herfst echt inzet. Of je nu langs het spoor wandelt, over veldwegen, door parken of aan de bosrand, de meeste genoemde soorten zijn ook zonder lange tochten te vinden.

Veiligheid voorop: determineer de plant altijd 100% zeker, pluk weg van vervuilde plekken en neem alleen zoveel mee dat er ook genoeg overblijft voor wild en andere plukkers.

Bramen en ander fruit van de late zomer

Bramen

Bramen horen tot de meest toegankelijke augustusvruchten, omdat je de struiken bijna overal tegenkomt, vooral in hagen, aan bosranden en langs paden. Het best zijn de glanzende, volle, donkergekleurde bessen die makkelijk van het steeltje loslaten. Harde of roodachtige vruchten laat je beter nog even hangen. In de keuken zijn ze ideaal in kruimeldesserts, door havermout en in smoothies, of je kunt ze laten trekken in azijn of gin voor een seizoensmaceratie. Handig is om liever ’s ochtends te plukken, wanneer de vruchten nog niet door de warmte zacht zijn geworden, en rekening te houden met de doorns bij het oogsten.

Voedingskundig zijn bramen geliefd vanwege hun vitamine C, vezels en antioxidanten, waaronder anthocyanen. Juist die helpen cellen te beschermen tegen oxidatieve stress, en bramen worden ook vaak genoemd in verband met ondersteuning van het geheugen en de algehele conditie.

Vlierbessen

De bessen van de zwarte vlier oogst je zodra ze diep donker tot paars zijn. Groene of rode besjes zijn ongeschikt, omdat ze in rauwe toestand de spijsvertering kunnen irriteren. Vlierbessen worden traditioneel verhit verwerkt, meestal tot siroop, jam, wijn of een huisgemaakt concentraat. Qua smaak combineren ze ook mooi met appels en bramen, bijvoorbeeld in taarten en kruimelgebak.

Vlierbessen hebben in de volksgeneeskunde een vaste plek in het verkoudheidsseizoen. Ze bevatten vitamine C en verschillende antioxidanten; vaak worden quercetine en anthocyanen genoemd. In de praktijk worden ze vooral gebruikt ter ondersteuning van de weerstand en de luchtwegen, doorgaans in de vorm van siroop.

Eenvoudige vlierbessensiroop

Voor de bereiding is ongeveer een halve kilo verse vlierbessen en 1 liter water geschikt, specerijen zoals kaneel en kruidnagel, een stukje gember en naar smaak citroen. Rist de bessen eerst van de steeltjes, gooi onrijpe exemplaren weg en spoel alles goed af. Laat ze vervolgens in een pan met water, gember en kruiden ongeveer een half uur tot veertig minuten zacht koken, zodat de vloeistof tot ongeveer de helft inkookt. Laat het mengsel een beetje afkoelen en zeef het dan door een fijne zeef of doek; knijp de vruchten licht uit zodat ze hun sap afgeven. Honing of een andere zoetmaker kun je het best pas door de lauwwarme vloeistof roeren, zodat de waardevolle stoffen in rauwe honing niet onnodig worden aangetast. Giet de siroop in gesteriliseerde flessen en bewaar in de koelkast, of vries een deel in kleinere porties in.

Lijsterbessen

Lijsterbes herken je aan trossen felrode bessen die in parken, langs wegen en aan bosranden aan de bomen hangen. Lijsterbessen worden rijp geplukt, maar vrijwel altijd verhit verwerkt, omdat ze rauw behoorlijk bitter zijn en stoffen bevatten die door koken makkelijker worden afgebroken. In de keuken maak je er gelei van die uitstekend past bij kaas of wild, of je verwerkt ze in chutney en in gearomatiseerde azijnen.

Qua gebruik worden lijsterbessen gewaardeerd om vitamine C en hun traditionele link met ondersteuning van de spijsvertering. Na koken worden ook licht samentrekkende en verzachtende effecten genoemd.

Wilde appels

Wilde of kleinblijvende appelbomen kom je tegen in houtwallen, bij oude boomgaarden, in hagen en ook langs wegen. De vruchten zijn vaak klein, hard en heel zuur, maar voor inmaken zijn ze ideaal. Dankzij het hoge pectinegehalte krijg je er makkelijk gelei van; ze doen het ook uitstekend in chutney of als toevoeging aan gemengde confituren van haagvruchten. Een deel van de oogst kun je in schijfjes snijden en drogen, of gebruiken om zelf appelazijn te maken.

Wilde appels bevatten van nature pectine, dat vaak wordt gelinkt aan ondersteuning van de spijsvertering en dat tegelijk helpt bij het binden van confituren. Je vindt er ook polyfenolen in en doorgaans ook vitamine C en kalium.

Noten en groene bladeren voor in de keuken

Hazelnoten

Hazelaars aan bosranden en in houtwallen bieden in augustus de eerste noten in hun groene omhulsel. Het loont om op tijd te plukken, want zodra de noten rijp zijn, vinden eekhoorns ze vaak razendsnel. Je kunt ze rauw eten, roosteren voor meer smaak, malen tot meel of verwerken in baksels, granola en zelfgemaakte notenpasta’s.

Hazelnoten staan bekend om hun hoge aandeel goede vetten, vooral enkelvoudig onverzadigde. Daarnaast bevatten ze vitamine E, magnesium, B-vitaminen en vezels; ook wordt vaak hun mogelijke bijdrage aan het cholesterolgehalte genoemd.

Zevenblad

Zevenblad groeit in tuinen, parken, langs paden en in de ondergroei, en veel mensen kennen het als hardnekkig onkruid. Voor de keuken kun je echter de jonge bladeren gebruiken, zolang ze nog niet taai of bitter zijn. Je kunt ze kort stoven zoals spinazie, toevoegen aan soepen, omeletten of hartige taarten, of mengen met andere bladgroenten in groene mixen.

In de traditionele kruidengeneeskunde wordt zevenblad in verband gebracht met ondersteuning van de gewrichten en met een licht vochtafdrijvend effect. Tegelijk bevat het vitamine C en mineralen; vaak worden kalium en calcium genoemd.

Snelle zevenblad op knoflook met citroen

Verhit in een pan olijfolie of boter, verwarm kort en zacht de gehakte knoflook en voeg meteen de gewassen, grof gesneden jonge zevenbladblaadjes toe. Laat ze al omscheppend een paar minuten slinken tot ze zacht zijn. Breng op smaak met zout, peper en citroensap. Wie van een krachtigere smaak houdt, kan een snufje chili of een beetje nootmuskaat toevoegen.

Bloemen en kruiden voor thee en huisverzorging

Sleutelbloem

De echte sleutelbloem is vooral typisch voor het voorjaar, maar in koelere streken of na flinke regen kan ze soms later nog eens opnieuw bloeien. Je kunt haar vinden aan bosranden, in wat vochtigere graslanden en op taluds. Je oogst de lichtgele bloemen en jonge bladeren. De bloemen worden vaak vers gebruikt als garnering voor salades, desserts of drankjes, of ze worden gekonfijt. De bladeren kun je toevoegen aan een mix van voorjaarsgroenten, al zijn ze vaak licht behaard.

In de overlevering wordt sleutelbloem genoemd vanwege een licht kalmerend effect en een link met spanning, hoofdpijn of slecht slapen. Ze bevat saponinen en flavonoïden, waaraan een mogelijk ontstekingsremmende werking wordt toegeschreven.

Duizendblad

Duizendblad groeit op weiden, dijken en bermen, langs akkers en op drogere grasplekken. Je herkent het aan de fijn geveerde bladeren en de platte schermen met kleine witte tot lichtroze bloemetjes. Voor in de keuken oogst je vooral jonge bladeren, idealiter nog vóór de bloei; de bloemen worden gebruikt voor thee, tincturen of gemacereerde oliën. In salade volstaat een kleine hoeveelheid, omdat de smaak uitgesproken is. In de zomer is ook het combineren met munt en vlierbloesem populair in een verfrissende mengeling.

Duizendblad heeft een lange geschiedenis in volksgebruik en wordt vaak gekoppeld aan de spijsvertering, ondersteuning van de doorbloeding en huidverzorging. Het wordt beschreven als ontstekingsremmend en antiseptisch; bij uitwendig gebruik wordt het traditioneel genoemd bij kleine wondjes, en in kruidenmengsels duikt het ook op in verband met ondersteuning bij verkoudheid.

Infusie van duizendblad

Pluk de bloemen bij droog weer op een schone plek en droog ze uit de volle zon, zodat ze aromatisch blijven. Voor één kop is ongeveer 1 eetlepel gedroogde bloemen genoeg, of 2 eetlepels verse. Giet er kokend water over, dek af en laat ongeveer tien tot vijftien minuten trekken. Zeef daarna en voeg naar smaak honing of een schijfje citroen toe.

Zo geniet je later ook nog van je augustusvondsten

De late zomer is ideaal om in te maken, te drogen, in te vriezen en om siropen en gearomatiseerde azijnen te bereiden. Zo kun je de smaak van augustus weken tot maanden vooruit bewaren. Elke wandeling kan bovendien een kleine herinnering aan seizoensgebondenheid zijn, want wildplukken verbindt de keuken direct met wat er buiten in het landschap gebeurt.

Pluk met respect, kies schone locaties, herken planten altijd met zekerheid en verniel de groeiplaats niet. Als je een deel van de oogst laat staan, beloont de natuur je een volgende keer opnieuw en steun je tegelijk de lokale dieren, voor wie vruchten en zaden een belangrijke voedselbron zijn.

Bron: The National Allotment Society, Veronica ekologicky institut , Pestrazahrada.cz