Waarom sommige tuiniers roestige spijkers bij tomaten leggen en hoe ze kunnen helpen

Zodra de periode van de zogenoemde ijsheiligen voorbij is, breekt voor tomatentelers het belangrijkste moment van het seizoen aan. Voorgekweekte plantjes gaan de vollegrond in of de kas in, en iedereen zoekt naar de beste start. Naast beproefde methoden duikt er af en toe een advies op dat bijna als een grap klinkt: bij het uitplanten een paar roestige spijkers in het plantgat gooien. Toch kan daar meer logica achter zitten dan het op het eerste gezicht lijkt.

IJzer als onopvallend, maar essentieel element

Een tomaat heeft voor een gezonde groei niet alleen stikstof, fosfor en kalium nodig, maar ook sporenelementen. Een van de belangrijkste is ijzer. De plant gebruikt het weliswaar in kleine hoeveelheden, maar de rol ervan is cruciaal. Het is betrokken bij processen die samenhangen met de aanmaak van chlorofyl, de groene bladkleurstof waarmee bladeren licht opvangen en de plant efficiënt met energie kan omgaan. IJzer maakt bovendien deel uit van enzymen die de energieoverdracht en de celademhaling aansturen.

Hoe herken je ijzergebrek

Als een tomatenplant ijzer tekortkomt, zie je vaak een typisch probleem dat bekendstaat als ijzerchlorose. De jongste bladeren beginnen te vergelen, terwijl de nerven duidelijk groen blijven. De plant verzwakt dan, groeit minder goed en kan minder bloemen en vruchten vormen. Een teler schrijft dit soms ten onrechte toe aan te veel water of koude nachten, terwijl de oorzaak juist kan liggen in de beschikbaarheid van ijzer in de bodem.

Waarom roest alleen niet genoeg is en toch kan helpen

Een ervaren tuinier kan tegenwerpen dat metaalachtig ijzer en roest voor planten praktisch onoplosbaar zijn en dus slecht opneembaar. Dat klopt maar deels. Wortels nemen namelijk geen vaste stukjes ijzer op, maar opgeloste ionen, doorgaans in de vorm van tweewaardig ijzer. Belangrijk is echter dat tomaten, als het nodig is, hun omgeving zó kunnen beïnvloeden dat ijzer beter beschikbaar komt.

Tomaten kunnen rond de wortels de chemische omstandigheden veranderen, zodat ook sterker gebonden vormen van ijzer vrijkomen.

Wat er gebeurt in een plantgat met een spijker

Als je een oude ijzeren spijker in vochtige grond begraaft, gaat die geleidelijk corroderen. En de wortels zijn daarbij niet passief. Ze scheiden stoffen uit in de bodem die helpen om voedingsstoffen op te nemen, bijvoorbeeld zwakke organische zuren en verbindingen die metalen binden. Die stoffen kunnen de roestlaag op het oppervlak van de spijker langzaam aantasten en ijzer omzetten in vormen die voor wortels beter opneembaar zijn. Het resultaat is een soort zeer geleidelijke ijzerafgifte, die een groot deel van het seizoen door kan werken.

Zo pak je het aan zonder het plantje te beschadigen

Als je dit wilt proberen, houd dan een paar regels aan zodat het uitplanten van tomaten niet slechter uitpakt dan zonder spijkers. Gebruik alleen gewone, oudere ijzeren spijkers, liefst al een beetje aangeroest. Vermijd juist materialen die niet in de bodem thuishoren.

Welke spijkers je zeker niet moet gebruiken

Gebruik geen verzinkte spijkers, omdat zink in hogere concentraties giftig kan zijn voor planten. Roestvast staal heeft ook geen zin: dat breekt in de bodem nauwelijks af en levert dus geen voordeel op in de vorm van beschikbaar ijzer.

De juiste plek in het plantgat

Gooi de spijkers niet direct onder de fijne worteltjes van het plantje. Graaf een plantgat dat ongeveer 10 cm dieper is dan je normaal nodig hebt, leg onderin ongeveer 3 tot 5 spijkers en dek ze af met een laag aarde of compost. Zet pas daarna het plantje op deze laag. De wortels groeien er vanzelf naartoe zodra ze sterker zijn.

Wat je bij het uitplanten kunt toevoegen voor betere voeding

Roestige spijkers zijn geen wondermiddel, maar kunnen een kleine aanvulling zijn. Als je het plantgat verder wilt optimaliseren, kun je ook een kleine hoeveelheid houtas toevoegen, die kalium en deels ook calcium levert. Juist calcium is belangrijk om bepaalde vruchtproblemen te helpen voorkomen, zoals neusrot, als de oorzaak een tekort is of een onregelmatige opname.

Eierschalen als langzame bron van calcium

Een andere optie is een handje gedroogde en fijngemaakte eierschalen door de grond te mengen. Die breken langzaam af en kunnen dienen als een langduriger calciumbron, die de stevigheid van celwanden ondersteunt. Nog steeds geldt echter dat het grootste verschil wordt gemaakt door goed water geven, een gezonde bodem en bemesting met mate, terwijl spijkers vooral een ondersteunend detail zijn met een langzame werking.

Bron: Science Direct, Marschner, H.: Mineral Nutrition of Higher Plants, Pestrazahrada.cz