Druiven vermeerderen heeft drie regels de meeste stekken sterven in de winter door een fout die je kunt voorkomen

In de herfst lijkt het alsof de wijnstok na het seizoen klaar is. De trossen zijn geoogst, de bladeren vergelen en de struik gaat in rust. Juist dan is het echter het beste moment om stekken te nemen, waaruit je in het voorjaar nieuwe planten kunt opkweken. Als een teler deze periode mist, verspeelt hij de kans om zijn eigen beproefde struik goedkoop te vermeerderen en blijft er vaak niets anders over dan een jaar te wachten of kant-en-klare planten te kopen.

De meest geschikte periode komt na de bladval en nog vóór de strengere vorst. In onze omstandigheden is dat meestal in oktober. De reden is eenvoudig. Eenjarig hout is dan goed afgerijpt en bevat reserves aan suikers en zetmeel, die later nodig zijn voor het wortelen. Stekken nemen in het voorjaar is minder zeker, omdat het hout dan een hele winter achter de rug heeft, door kou beschadigd kan zijn en sneller vocht verliest.

Hoe herken je een geschikte scheut voor stekken

De basis van succes is de keuze van een gezonde, productieve moederplant. Het heeft geen zin een plant te vermeerderen die last had van ziekten of slecht droeg, omdat dezelfde zwaktes ook in de nieuwe generatie kunnen terugkomen. Een geschikte eenjarige scheut heeft een stevige, bruinige schors, duidelijk zichtbare knopen en knoppen die onbeschadigd vastzitten. De dikte van de scheut is idealiter ongeveer die van een gewone potlood.

Het beste werkt het middendeel van de scheut. Te dunne stukken drogen snel uit, terwijl al te dikke, doorgeschoten scheuten vaak minder kwaliteit hebben. Stekken kun je het beste wat langer snijden, ongeveer 50 tot 70 centimeter, omdat je in het voorjaar beide uiteinden toch opnieuw bijsnijdt. De bovenste snede maak je recht, net boven een knop; de onderste schuin, vlak onder een knoop. Zo is meteen duidelijk wat boven en wat onder is.

Rassen labelen is belangrijker dan het lijkt

Zodra de stekken zijn gesneden, is het verstandig ze direct per ras te scheiden, samen te binden en met een duurzaam label te merken. Juist daar gaat het vaak mis. In het voorjaar zijn rassen zonder blad en vruchten nauwelijks uit elkaar te houden, en wie ze door elkaar haalt, kan later alleen nog gokken wat hij eigenlijk heeft geplant. Bij zelf vermeerderen is het bovendien een groot voordeel dat je precies dezelfde druif behoudt die je al uit je eigen tuin kent.

De grootste verliezen ontstaan bij de winterbewaring

Het snijden van stekken is meestal snel gedaan, maar doorslaggevend is hoe je ze door de winter bewaart. Ideaal is een koele plek met een temperatuur rond 1 tot 4 °C en een hogere, maar niet overdreven luchtvochtigheid. Is de lucht te droog, dan rimpelt de schors en sterven de weefsels af. Is de omgeving juist te nat of zonder ventilatie, dan ontstaan schimmels en gaan de stekken broeien.

Je kunt ze bewaren in de kelder, in de koelkast of buiten in een goed beschermde geul, zolang er geen risico is op doorweken. Belangrijk is dat het geen plek is met grote temperatuurschommelingen. Zodra de temperatuur te hoog oploopt, gaan de knoppen eerder uitlopen dan dat er wortels gevormd zijn, en put de stek onnodig zijn reserves uit. Ongeschikt is ook direct naast appels en peren, die het voortijdig uitlopen bevorderen.

Regelmatige controle kan het meeste materiaal redden

In de winter is het niet genoeg om de stekken weg te leggen en ze te vergeten. Eens in de paar weken is het goed de bundels los te maken en de schors, knoppen en snijvlakken te controleren. Een levensvatbare stek heeft stevige knoppen en laat bij een verse snede groen, vochtig hout zien. Een verschrompelde schors en donker, droog hout wijzen op afsterven, terwijl natte donkere plekken waarschuwen voor broei.

Beginnende schimmel kun je vaak op tijd verwijderen door schoon te maken en het omhulsel of het substraat te vervangen. Licht uitgedroogde stekken kun je nog oppeppen door ze kort in koud water te leggen. Stukken die zwart zijn en duidelijk dood, kun je beter zonder aarzelen weggooien, zodat ze de rest niet in gevaar brengen.

Voorjaarsstart en bewortelen

Rond de overgang van februari naar maart kun je een deel van de bewaarde stekken voorbereiden om thuis te laten wortelen. De onderste snede maak je opnieuw, vlak onder een knoop; de bovenste enkele centimeters boven een knop. Ook fijne lengtesneetjes in het onderste deel kunnen helpen, omdat ze de wortelvorming stimuleren. Vóór het planten worden stekken meestal één tot twee dagen in water geweekt.

Heel belangrijk is dat het onderste deel meer warmte krijgt dan het bovenste. Knoppen lopen namelijk sneller uit dan dat er wortels worden gevormd. Als de scheut te vroeg uitloopt, verzwakt de stek nog vóór hij goed kan wortelen. Buiten in de volle grond of in een kweekbed is het daarom veiliger om jonge planten pas later in het voorjaar, afhankelijk van het weer, uit te planten.

Eigen planten betekenen ook een flinke besparing

Druiven vermeerderen uit eigen stekken brengt niet alleen plezier, maar ook financiële winst. Gewone druivenplanten kosten in tuincentra vaak al snel tientallen euro’s per stuk. Als het lukt om bijvoorbeeld vijf stekken te bewortelen, kan het verschil met kopen behoorlijk oplopen. Zelfs als je potgrond en potten meerekent, pakt de thuisroute voor veel liefhebbers gunstiger uit.

Naast de prijs is ook de zekerheid van eigenschappen belangrijk. De tuinier weet precies hoe zijn druif smaakt, hoe hij draagt en hoe hij omgaat met de lokale omstandigheden. Nieuwe planten uit stek behouden die kenmerken. Houd er alleen rekening mee dat dit soort vermeerderen bedoeld is voor eigen gebruik. Voor de verkoop van plantmateriaal gelden aparte regels rond gezondheid en etikettering van het vermeerderingsmateriaal.

Bij de wijnstok is het vaak niet het voorjaar dat beslist, maar juist oktober. Wie dan goede stekken neemt en ze correct door de winter bewaart, kan zonder hoge kosten nieuwe struiken opkweken van hetzelfde ras als de moederplant.

Bron: English Wine, The Spruce, RHS, Pestrazahrada.cz