Niepozorna piękność w ogrodzie od dawna jest zakazana i grozi za nią mandat

Czeski krajobraz na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie naturalnego i spokojnego, jednak niektóre gatunki nie są w nim rodzime i potrafią rozprzestrzeniać się znacznie szybciej niż rośliny rodzime. Właśnie dlatego w wielu krajach europejskich obowiązują surowe zasady dotyczące gatunków, które u nas ludzie uznają za zwykły element przyrody. Nie chodzi przy tym o trujące właściwości ani o bezpośrednie zagrożenie dla człowieka, lecz o wpływ na środowisko, utrzymanie krajobrazu i różnorodność zbiorowisk roślinnych.

Niecierpek gruczołowaty i jego droga do Europy

Najczęściej mówi się o niecierpku gruczołowatym, efektownej roślinie o kwiatach, którą wiele osób zna ze spacerów wzdłuż wody. Pochodzi z Himalajów, a do Europy trafił w XIX wieku. Wówczas ceniono go jako roślinę ozdobną, a także miododajną, więc był sadzony i z czasem zaczął uciekać do środowiska naturalnego. W Czechach dziś łatwo spotkać go przede wszystkim wzdłuż większych rzek i potoków, na wilgotniejszych stanowiskach i na terenach zalewowych, gdzie ma idealne warunki.

Dlaczego uznaje się go za inwazyjny i jakie to powoduje skutki

Problem niecierpka nie polega na tym, że byłby toksyczny, lecz na tym, że zachowuje się jak inwazyjny gatunek obcy. Potrafi szybko zajmować przestrzeń, rosnąć w bardzo dużym zagęszczeniu i tworzyć zwarte łany. W ten sposób ogranicza kiełkowanie i wzrost roślin rodzimych, które przegrywają konkurencję. Skutkiem może być zubożenie składu gatunkowego w miejscach, gdzie wcześniej rosła bardziej różnorodna mieszanka rodzimych gatunków.

Gdy tylko zadomowi się w jednym miejscu, zmienia się charakter roślinności i funkcjonowanie siedliska. Zarządcy terenów muszą wtedy poświęcać czas i pieniądze na działania, by cenne przyrodniczo obszary nie zamieniły się w jednolity pas niecierpka. Właśnie koszty oraz presja na bioróżnorodność należą do głównych powodów, dla których w wielu państwach europejskich jego uprawa i rozprzestrzenianie są ściśle ograniczane.

Jak niecierpek się rozprzestrzenia i dlaczego cieki wodne są ryzykowne

Niecierpek ma bardzo skuteczny sposób rozmnażania. Wytwarza liczne torebki nasienne, które przy dotknięciu gwałtownie pękają. Nasiona są wtedy dosłownie wystrzeliwane w otoczenie nawet na kilka metrów. Jeszcze większe znaczenie ma jednak rozsiewanie przez wodę. Gdy nasiona wpadną do nurtu, mogą zostać zniesione daleko w dół rzeki, a roślina trafia w ten sposób na nowe stanowiska nawet na odległość wielu kilometrów. Dlatego tak często spotyka się ją właśnie wzdłuż rzek, gdzie najszybciej się rozprzestrzenia.

Jakie działania stosuje się w Europie

W krajach, które chcą utrzymać jego występowanie pod kontrolą, działania prowadzi się głównie w dwóch kierunkach. Pierwszym jest profilaktyka, czyli niedopuszczanie do tego, by gatunek zadomowił się tam, gdzie jeszcze go nie ma. Drugim jest celowe usuwanie na przyrodniczo cennych obszarach, gdzie jego dominacja spowodowałaby największe szkody.

Usuwanie i praktyczne wskazówki dla ogrodów

W praktyce niecierpka często usuwa się ręcznie, wyrywając lub wykopując. Ważne jest, by zareagować wcześnie i jak najbardziej ograniczyć wytwarzanie nasion, bo to właśnie one odpowiadają za szybkie dalsze rozprzestrzenianie, zwłaszcza gdy trafią do wody. Jeśli zauważysz go w ogrodzie albo w pobliżu potoku, warto działać od razu i nie dopuścić do dojrzenia nasion. W ten sposób ochronisz nie tylko okoliczną przyrodę, lecz także własne nasadzenia, które bujny wzrost niecierpka mógłby z czasem wypierać.

Źródło: MZP, Kvetena ČR, iReceptář, iDnes, Pestrazahrada.cz