De grootste vijand van bijen is nog geen twee millimeter groot eenmalig ingrijpen helpt niet en suiker is niet genoeg

Varroa is vandaag een van de ernstigste problemen in de moderne bijenteelt. De verspreiding wordt veroorzaakt door de mijt Varroa destructor, die zowel volwassen bijen als broed aantast, het hele volk verzwakt en tegelijk andere gevaarlijke ziekten overdraagt. In de praktijk betekent dit dat zonder regelmatige controle en ingrepen een flinke bijensterfte kan optreden, tot zelfs het instorten van de kast. Het volledig uitroeien van de parasiet is vaak erg lastig; het doel is daarom vooral om de besmettingsdruk zo laag mogelijk te houden.

Oorsprong van de mijt en waarom hij zo gevaarlijk is

Varroa destructor komt oorspronkelijk uit Azië en heeft zich in enkele decennia over bijna de hele wereld verspreid. Die opmars wordt mede mogelijk gemaakt doordat hij nauwelijks natuurlijke vijanden heeft die zijn voortplanting echt effectief kunnen afremmen. Zelfs een behandeld volk kan dus opnieuw besmet raken; de strijd tegen varroa is langdurig en houdt nooit op na één behandeling.

De parasiet tast zowel volwassen bijen als de ontwikkelingsstadia van het broed aan. Verzwakte bijen zijn vaak lichter, leven korter en komen de winter slechter door. Als het broed wordt aangetast, kunnen bijen uitlopen met misvormingen, onontwikkelde vleugels of een kleiner achterlijf. Een besmetting verhoogt bovendien de gevoeligheid voor virus- en bacteriële aandoeningen aanzienlijk.

Hoe herken je een besmetting in een bijenvolk

De mijt is met het blote oog zichtbaar. Je vindt hem op volwassen bijen en in broedcellen. De vrouwtjes voeden zich op bijen en kruipen daarna de broedcellen in, waar ze zich verder voortplanten. Ze geven vaak de voorkeur aan darrenbroed, vooral in donkerdere, vaker gebruikte raten.

Een besmetting kun je op verschillende manieren vaststellen. Imkers volgen de natuurlijke mijtenval, controleren darrenbroed of letten op verzwakking van het volk. Waarschuwingssignalen zijn ook misvormde vleugels, minder activiteit of slechter overwinteren. Hoe eerder je het probleem oppikt, hoe groter de kans dat je de bijen in goede conditie houdt.

Wettelijke verplichtingen van de bijenhouder

In de Tsjechische wetgeving worden bijen beschouwd als landbouwhuisdieren; daarom zijn veterinaire regels ook op de bijenteelt van toepassing. De houder moet omstandigheden waarborgen die passen bij de gezondheids- en biologische behoeften van bijen. Kasten en andere materialen moeten controle van de gezondheidstoestand, monstername en eventueel reinigen en ontsmetten mogelijk maken.

Een verantwoordelijke imker volgt de gezondheid van zijn bijenvolken doorlopend, niet alleen wanneer er al duidelijke symptomen zichtbaar zijn.

Wanneer en hoe varroa wordt behandeld

Behandelingen moeten goed getimed zijn. Meestal grijpt men in het voorjaar en rond de overgang van zomer naar herfst in, wanneer je de mijtenpopulatie nog vóór de winter kunt terugdringen. De werkzaamheid is vaak ook hoog aan het einde van de overwintering. Belangrijk is om de bescherming niet op één methode te baseren, omdat mijten tegen sommige werkzame stoffen geleidelijk resistentie kunnen opbouwen.

Tot de gebruikte middelen behoren vooral geneesmiddelen met amitraz, thymol of flumethrine. Elke werkzame stof heeft zijn voordelen en beperkingen. Sommige worden toegepast als strips, andere als tabletten of als verdampingspreparaten. Volg bij gebruik altijd de instructies van de fabrikant en kies het juiste moment, zodat honing niet wordt aangetast en de bijen niet worden beschadigd.

Natuurlijke en ecologische aanpak

In ecologisch gerichte bijenstanden worden vooral organische zuren gebruikt, bijvoorbeeld mierenzuur, melkzuur, citroenzuur of oxaalzuur. Deze stoffen worden op verschillende manieren toegepast, afhankelijk van het producttype en het seizoen. Hun voordeel is dat ze de bijenproducten minder belasten, mits correct gebruikt.

Sommige imkers grijpen ook naar aanvullende methoden, zoals bestuiven met poedersuiker of het gebruik van kruidenextracten en rook. Deze werkwijzen zijn doorgaans echter onvoldoende als hoofdbehandeling en hun effect is beperkt. Ze kunnen eerder dienen als ondersteuning van de algemene verzorging van de kast.

Biotechnische methoden als nuttige aanvulling

Ook ingrepen zonder chemie spelen een belangrijke rol. Vaak wordt darrenbroed weggesneden, omdat mijten daar graag in kruipen. De imker hangt een darrenraam (bouwraam) in, laat het verzegelen en verwijdert het vervolgens met het besmette broed. Zo haal je een deel van de parasietenpopulatie mechanisch weg.

Een andere mogelijkheid is het maken van afleggers, waardoor je niet alleen de bijen, maar ook de varroadruk verdeelt. Soms wordt ook de koningin tijdelijk geïsoleerd om een broedstop te creëren, omdat de mijt zonder broed slechtere overlevingskansen heeft. Deze ingrepen vragen wel ervaring en voorzichtigheid, zodat je het volk zelf niet verzwakt.

Wacht niet tot de schade zichtbaar is

Varroa mag je niet onderschatten. Ook als de bijen op het eerste gezicht gezond lijken, kan de parasiet al in de kast aanwezig zijn en geleidelijk de conditie van de hele gemeenschap ondermijnen. Regelmatige monitoring, een passend gekozen behandeling en het combineren van meerdere methoden zijn de beste manier om bijenvolken sterk en vitaal te houden.

Succesvolle bestrijding van varroa zit niet in één wondermiddel, maar in consequente en doordachte zorg voor de gezondheid van de bijen.

Bron: Woah, Bee Aware, Lyson, Pestrazahrada.cz