Exotische akebia in de Nederlandse tuin verrast met bloemengeur en eetbare vruchten

De vijfbladige akebia (Akebia quinata) is een ongebruikelijke klimplant afkomstig uit Japan en China, die langzamerhand ook zijn plek vindt in Nederlandse tuinen. Op het eerste gezicht valt hij op door het fijne, handvormig samengestelde blad met vijf deelblaadjes aan langere bladstelen. Nog meer aandacht trekken zijn donkerpurperen bloemen met een apart silhouet en later ook de langwerpige vruchten, die aan kleine komkommers kunnen doen denken. In het tuincentrum kom je hem ook tegen onder namen als „chocoladewijn“ of „chocoladebanaan“ – een verwijzing naar de zoet-kruidige geur van de bloemen en de smaak van het vruchtvlees.

Past akebia bij Nederlandse omstandigheden

Het goede nieuws is dat akebia niet alleen een kasrariteit is. Met een verstandige standplaats kan hij vorst tot ongeveer -20 °C verdragen. Toch loont het om rekening te houden met het feit dat jonge planten gevoeliger zijn: de eerste winters zet je ze beter op een beschutte plek en dek je de wortelhals en de onderste delen van de scheuten af met sparrentakken of mulch. In koelere gebieden werkt een plek tegen een huisgevel vaak goed: die slaat overdag warmte op en dempt tegelijk uitdrogende wind.

Waar plant je hem en welke grond heeft hij nodig

Akebia groeit goed in gewone tuingrond, zolang die niet langdurig nat blijft. Het liefst staat hij in een goed doorlatende bodem met voldoende humus, maar hij is niet overdreven veeleisend. Wat licht betreft kun je kiezen voor zon of halfschaduw. In de zon vormt hij doorgaans beter bloemen en vruchten, terwijl hij in halfschaduw tijdens hete zomers vaak frisser oogt. Na het planten heeft hij baat bij regelmatige watergift tot hij goed is aangeslagen; later verdraagt hij ook korte droogte, al merk je tijdens bloei en vruchtzetting wel degelijk het verschil als er voldoende vocht is.

Steun, groei en toepassing in de tuin

Als liaan heeft akebia een duidelijke steun nodig. Je kunt hem leiden langs een draadwerk, pergola, schutting of houten latten, waar de scheuten zich gemakkelijk omheen winden. Sommige mensen laten hem zelfs in de kroon van een boom klimmen, waar hij een spectaculair groen gordijn vormt. Heb je geen ruimte de hoogte in, dan kun je hem ook inzetten als bodembedekker: na verloop van tijd bedekt hij minder fraaie plekken en helpt hij een talud te stabiliseren. Houd er wel rekening mee dat hij onder goede omstandigheden behoorlijk vlot groeit; geef hem dus een afgebakende plek, zodat hij niet overneemt wat vrij moet blijven.

Bloei, geur en het geheim van de vruchten

De bloemen verschijnen in mei, ongeveer tegelijk met het uitlopen van het blad, en staan meestal in trosjes. Juist dan is akebia het meest „exotisch“: de bloemen zijn klein, maar intens van kleur en vaak prettig geurig. Wil je vruchten, dan is het goed om te weten dat voor een succesvolle vruchtzetting meestal kruisbestuiving nodig is (dus minstens twee genetisch verschillende planten). In onze omstandigheden wordt bovendien soms handbestuiving aangeraden, vooral in een koel voorjaar wanneer bestuivers minder actief zijn.

Wanneer rijpen ze en hoe zie je dat ze klaar zijn

De vruchten rijpen meestal in september tot oktober. Een rijpe vrucht barst in de lengte open en laat wit, gelatineachtig vruchtvlees zien met veel zwarte, glanzende zaden. De smaak is zachtzoet en aromatisch; en hoewel het geen „klassiek“ fruit uit onze tuinen is, is het juist die andersheid die akebia zo aantrekkelijk maakt. Reken de eerste vruchten vooral bij oudere planten: doorgaans begint hij te dragen rond het vijfde jaar.

Verzorging door het jaar: bemesten graag, snoeien met beleid

Tijdens het groeiseizoen heeft akebia baat bij bijmesten, bij voorkeur tot eind augustus, zodat de scheuten voor de winter goed kunnen afrijpen. Snoei is niet strikt nodig, maar af en toe het inkorten van te lange of onhandig geleide scheuten helpt om de vorm te bewaren en licht in het gewas te brengen. Als je snoeit, doe dat liever na de bloei of aan het einde van de winter, en altijd met het oog op de richting waarin je de plant wilt leiden.

Eetbare delen en inspiratie uit Azië

Akebia heeft in Azië ook praktische toepassingen. De vruchten worden vers gegeten, de schil (vruchtwand) wordt op sommige plekken verhit bereid, jonge scheuten gaan in gerechten en van het blad wordt thee gemaakt. In traditionele context is hij ook verbonden met volksgeneeskunde, en de soepele ranken zijn te gebruiken zoals bij andere lianen.

Akebia is een keuze voor tuinliefhebbers die een makkelijke liaan zoeken met een exotische uitstraling, geurige bloemen en kans op eetbare vruchten, ook in ons klimaat.

Voor wie is akebia ideaal en waar moet je op letten

Hij past bij eigenaars van pergola’s, schuttingen en trellis, die snel een groene afscheiding willen en tegelijk iets bijzonders in de tuin zoeken. Woon je in een vorstgevoelige laagte of op een winderige plek, geef hem dan luwte en de eerste jaren winterbescherming. En wil je vruchten oogsten, dan loont het om meerdere planten te zetten en rekening te houden met het verloop van het voorjaar. Je wordt beloond met een liaan die decoratief is van blad tot bloem en tot aan de herfstige „komkommerachtige“ vruchten, zonder dat hij ingewikkelde tuintrucs vraagt.

Bron: Zahrádkár, The Spruce, RHS, Pestrazahrada.cz