Chrysanten gaan in de winter dood door een fout die de meesten maken, een snoeischaar en een vorstvrije plek redden ze

Chrysanten worden door veel mensen vooral geassocieerd met snijbloemen, maar ze doen het ook uitstekend in de tuin. Ze worden vooral gewaardeerd omdat ze borders en potten opfleuren aan het einde van de zomer en in de herfst, dus in een periode waarin veel andere planten al aan kracht en sierwaarde inboeten. In de tuinbeplanting vallen ze direct op, ze bloeien rijk en zijn inzetbaar in zowel traditionele als moderne combinaties.

Voor buiten zijn vooral vroege of zogenoemde sterkere tuinchrysanten het meest geschikt. Deze vaste planten trekken zich in de winter terug en lopen in het voorjaar opnieuw uit. Hoewel ze vaak als winterhard worden verkocht, is het in koudere gebieden verstandig om ze winterbescherming te geven, omdat strenge vorst schade kan veroorzaken.

Hoe ze eruitzien en waar ze passen

De bloemen van chrysanten verschillen in vorm, grootte en kleur. Je vindt enkelbloemige en gevulde vormen die aan margrieten doen denken, tinten van intens felle kleuren tot zachte pastels. Heel spectaculair zijn de zogenoemde troschrysanten, die veel bloemen in rijke trossen vormen en voor een uitgesproken herfsteffect zorgen.

Deze planten zijn te gebruiken in klassieke gemengde borders, in potten op het terras en ook in een apart bed voor snijbloemen. Fel bloeiende cultivars passen goed in exotisch ogende beplantingen, zachtere tinten staan prachtig in landelijke tuinen en warme herfstkleuren combineren mooi met siergrassen.

Keuze van plantjes en het juiste aankoopmoment

Chrysanten worden in verschillende groeistadia verkocht. In het voorjaar kun je vers bewortelde stekken of kleine jonge planten kopen. Die moet je een tijd binnen op een lichte, koelere plek zonder vorst opkweken, totdat ze voldoende zijn aangesterkt. In de zomer zijn er vaak al opgekweekte planten te koop, die je direct in de border of pot kunt zetten. Aan het einde van de zomer en in het begin van de herfst worden ook planten in volle bloei aangeboden, die meteen een decoratief effect geven.

Houd bij de keuze rekening met het lokale klimaat, de groeivorm en het beoogde gebruik. Sommige rassen zijn geschikter voor potten, andere komen beter tot hun recht in borders of als snijbloem.

Standplaats en aanplant

Chrysanten houden van een zonnige, warme en beschutte plek. Ze groeien het best in een vruchtbare, goed doorlatende bodem. In de volle grond plant je ze uit nadat de laatste nachtvorsten voorbij zijn, meestal van half mei tot begin juni. Planten die onder glas of binnen zijn voorgekweekt, kun je het beste eerst geleidelijk afharden zodat ze aan de buitensituatie wennen.

Aankopen in de zomer kun je meteen planten. Houd tussen de planten ongeveer 30 tot 45 cm afstand. Hogere rassen zet je bij voorkeur aan een steun, zodat de stelen onder het gewicht van de bloemen niet knakken. In potten gebruik je het best een ruimere pot met een diameter van minstens 30 cm en een kwalitatief, luchtig substraat met goede drainage.

Water geven, voeding en mulchen

Na het planten hebben chrysanten gedurende de hele groeiperiode regelmatig water nodig. De grond mag niet helemaal uitdrogen, maar mag ook niet langdurig kletsnat blijven. Juist een permanent natte omgeving leidt vaak tot gezondheidsproblemen en verzwakking van de plant.

Planten in pot profiteren van regelmatige bemesting. Tijdens de groei kun je een organische vloeibare meststof gebruiken, en bij knopvorming en bloei een product met een hoger kaliumgehalte, vergelijkbaar met tomatenmest. In de border is een gift goed verteerde compost of rijpe organische stof vaak al voldoende.

Een laag mulch na het planten helpt vocht in de bodem vast te houden en remt onkruidgroei. In de herfst kan een dikkere mulchlaag bovendien de wortels beschermen tegen winterkou.

Toppen en knoppen uitdunnen voor meer bloemen

Wanneer jonge planten ongeveer 20 cm hoog zijn, loont het om in het eerste deel van de zomer de top uit te knijpen. Dat stimuleert vertakking en zorgt voor een compacter model. Op dezelfde manier kun je ook de uiteinden van zijscheuten regelmatig inkorten, ongeveer tot halverwege de zomer. Het resultaat is doorgaans een dichtere groei en een grotere hoeveelheid bloemen.

Bij sommige chrysanten wordt ook gericht knoppen verwijderen toegepast. Bij sterk vertakkende types kun je de centrale hoofdknop wegnemen, zodat er een gelijkmatiger geheel ontstaat met bloemen van vergelijkbare grootte. Bij grootbloemige vormen kun je juist alleen de hoofdknop laten zitten en de rest verwijderen, waardoor de plant haar energie in één opvallende bloem steekt.

Verzorging tijdens de bloei en stimuleren van doorbloei

Regelmatig uitgebloeide bloemen verwijderen houdt de plant netjes en verlengt de bloeiperiode. De chrysant verspilt dan minder energie aan zaadvorming en kan doorgaan met het aanleggen van nieuwe knoppen. Deze eenvoudige handeling is vooral belangrijk bij potplanten, omdat die meestal zwaarder belast worden.

Enkelbloemige soorten leveren bovendien waardevolle nectar voor laat actieve bijen en vlinders, en zijn daardoor ook nuttig voor het tuinleven.

Overwinteren en bescherming tegen vorst

Veel tuinchrysanten kunnen een temperatuurdaling tot ongeveer -5 °C aan, maar in koudere gebieden is dat soms onvoldoende. Veiliger is het om de planten na de bloei terug te knippen tot circa 20 cm, uit de grond te halen en op een lichte, vorstvrije plek weg te zetten. De wortels worden licht schoongemaakt, groene delen verwijderd en de planten worden in een ondiepe bak gezet met licht vochtige potgrond. In de winter volstaat het om slechts een beetje vocht te behouden.

In mildere streken kun je sommige chrysanten buiten laten staan, als ze op een beschutte plek in goed doorlatende grond groeien. Ook dan is het verstandig om de wortelzone af te dekken met een dikkere mulchlaag en de planten te beschermen tegen winterse nattigheid. Exemplaren in potten zijn gevoeliger voor kou, daarom kun je ze na de bloei beter naar een koele, vorstvrije ruimte verplaatsen.

Vermeerderen voor nieuwe planten

De eenvoudigste manier van vermeerderen is via voorjaarsstekken. Je neemt jonge, stevige scheuten van ongeveer 5 tot 7,5 cm lang, bij voorkeur van de buitenkant van de pol. De onderste bladeren haal je weg en de stekken steek je in een mengsel van zaaigrond of universele potgrond met tuinbouwzand of grit. Bij warmte en gelijkmatige vochtigheid wortelen ze meestal in ongeveer drie weken.

Oudere planten kun je in het voorjaar ook scheuren zodra ze weer gaan groeien. Sommige cultivars kun je ook uit zaad opkweken. Zaaien gebeurt in het voorjaar bij een temperatuur rond 15 °C, en jonge planten kunnen soms al in hetzelfde jaar bloeien.

De meest voorkomende problemen bij de teelt

Chrysanten kunnen door verschillende plagen worden aangetast. Jonge planten zijn kwetsbaar voor slakken, maar ook bladluizen, mineerders, trips, spint en insecten die knoppen en bladeren beschadigen kunnen voorkomen. Regelmatige controle helpt om tijdig in te grijpen en grotere schade te voorkomen.

Van de ziekten is witte roest bij chrysant vaak het meest gevreesd: die is lastig te bestrijden en kan planten zwaar aantasten. Bij droogte kan meeldauw verschijnen, bij langdurige vochtigheid juist grauwe schimmel en andere schimmelrot. Ongeschikte omstandigheden kunnen ook virusaantastingen in de hand werken, die zich uiten in zwakke groei en vlekken of vervormingen van het blad.

Waarom chrysanten een plek in de tuin verdienen

Met voldoende zon, voeding en een gelijkmatige watergift belonen chrysanten je met een uitzonderlijk rijke herfstbloei. Ze zijn veelzijdig, geschikt voor zowel borders als potten en gaan bij een goede overwintering jarenlang mee in de tuin. Voor iedereen die de kleur in de tuin wil doortrekken tot in de koelere maanden, zijn het een zeer betrouwbare en opvallende keuze.

Bron: RHS, Gardeners World , Pestrazahrada.cz