Chryzantemy giną zimą przez błąd, który popełnia większość. Uratują je nożyce i bezmrozny kąt

Chryzantemy wielu osobom kojarzą się przede wszystkim z kwiatami ciętymi, ale świetnie sprawdzają się także w ogrodzie. Są cenione zwłaszcza za to, że rozświetlają rabaty i pojemniki pod koniec lata oraz jesienią, czyli w czasie, gdy wiele innych roślin traci już wigor i urodę. W nasadzeniach ogrodowych robią duże wrażenie, kwitną obficie i można je wykorzystać zarówno w tradycyjnych, jak i nowoczesnych kompozycjach.

Do uprawy na zewnątrz najlepiej nadają się przede wszystkim odmiany wczesne lub tak zwane odporniejsze chryzantemy ogrodowe. Te byliny na zimę zamierają, a wiosną ponownie ruszają z wegetacją. Choć bywają określane jako mrozoodporne, w chłodniejszych rejonach rozsądnie jest zapewnić im ochronę zimową, ponieważ silniejszy mróz może im zaszkodzić.

Jak wyglądają i gdzie pasują

Kwiaty chryzantem różnią się kształtem, wielkością i barwą. Znajdziemy formy pojedyncze i pełne, przypominające margerytki, odcienie od intensywnie gorących barw po delikatne pastele. Bardzo efektowne są tak zwane typy gałązkowe (spray), które wytwarzają wiele kwiatów w okazałych gronach i dają wyrazisty jesienny efekt.

Rośliny te można wykorzystać w klasycznych rabatach mieszanych, w donicach na tarasie, a także na osobnej rabacie na kwiat cięty. Jaskrawo kwitnące odmiany świetnie wpisują się w nasadzenia o egzotycznym charakterze, subtelniejsze barwy pasują do ogrodów wiejskich, a ciepłe jesienne tony pięknie dopełniają trawy ozdobne.

Wybór sadzonek i odpowiedni termin zakupu

Chryzantemy sprzedaje się na różnych etapach wzrostu. Wiosną można kupić świeżo ukorzenione sadzonki pędowe lub małe młode rośliny. Trzeba je przez pewien czas prowadzić w domu w jasnym, chłodniejszym miejscu bez mrozu, aż odpowiednio się wzmocnią. Latem w sprzedaży są już podrośnięte egzemplarze, które można sadzić od razu do gruntu lub do pojemnika. Na przełomie lata i jesieni pojawiają się też rośliny w pełni kwitnienia, zapewniające natychmiastowy efekt dekoracyjny.

Przy wyborze warto uwzględnić lokalny klimat, siłę wzrostu i sposób wykorzystania. Niektóre odmiany lepiej nadają się do donic, inne najlepiej prezentują się na rabatach lub jako kwiaty na cięcie.

Stanowisko i sadzenie

Chryzantemy lubią stanowisko słoneczne, ciepłe i osłonięte. Najlepiej rosną w żyznej, dobrze przepuszczalnej glebie. Do gruntu sadzi się je po ustąpieniu ostatnich przymrozków, zwykle od połowy maja do początku czerwca. Rośliny wcześniej prowadzone pod dachem warto najpierw stopniowo zahartować, aby przyzwyczaiły się do warunków zewnętrznych.

Egzemplarze kupione latem można posadzić od razu. Między roślinami warto zachować odstępy około 30–45 cm. Wyższe odmiany dobrze jest podeprzeć, by pędy nie połamały się pod ciężarem kwiatów. Przy uprawie w pojemnikach sprawdzi się większa donica o średnicy co najmniej 30 cm oraz dobrej jakości, przewiewne podłoże z solidnym drenażem.

Podlewanie, nawożenie i ściółkowanie

Po posadzeniu chryzantemy wymagają regularnego podlewania przez cały okres wzrostu. Podłoże nie powinno całkowicie przesychać, ale też nie może być stale przemoczone. To właśnie długotrwale mokre warunki często prowadzą do problemów zdrowotnych i osłabienia roślin.

Roślinom uprawianym w donicach służy regularne dokarmianie. W czasie wzrostu można stosować organiczny nawóz płynny, a w okresie zawiązywania pąków i kwitnienia preparat z wyższą zawartością potasu, podobnie jak nawóz do pomidorów. Na rabatach często wystarczy dodatek dobrze rozłożonego kompostu lub przekompostowanej materii organicznej.

Warstwa ściółki po posadzeniu pomaga utrzymać wilgoć w glebie i ogranicza wzrost chwastów. Jesienią grubsza ściółka może dodatkowo chronić korzenie przed zimnem.

Uszczykiwanie i regulacja pąków dla większej liczby kwiatów

Gdy młode rośliny osiągną około 20 cm wysokości, warto na początku lata uszczknąć wierzchołek pędu głównego. Pobudza to rozkrzewianie i nadaje roślinie bardziej zwarty pokrój. Podobnie można na bieżąco skracać końce pędów bocznych, mniej więcej do połowy lata. Efektem jest gęstszy pokrój i większa liczba kwiatów.

U niektórych chryzantem stosuje się także celowe usuwanie pąków. U silnie rozkrzewionych typów można usunąć główny pąk środkowy, aby uzyskać bardziej wyrównany zestaw kwiatów o podobnej wielkości. Z kolei u odmian wielkokwiatowych można pozostawić wyłącznie pąk główny, a pozostałe usunąć, dzięki czemu roślina skupi siły na jednym, okazałym kwiecie.

Pielęgnacja w czasie kwitnienia i wspieranie ponownego zawiązywania pąków

Regularne usuwanie przekwitłych kwiatów pomaga utrzymać roślinę w dobrej formie i wydłuża kwitnienie. Chryzantema zużywa wtedy mniej energii na tworzenie nasion i może dalej zawiązywać kolejne pąki. Ten prosty zabieg jest szczególnie ważny u roślin w pojemnikach, które zwykle są bardziej obciążone.

Pojedyncze kwiaty dodatkowo dostarczają cennego nektaru pszczołom i motylom aktywnym późną porą, więc są pożyteczne także dla ogrodowych zapylaczy.

Zimowanie i ochrona przed mrozem

Wiele chryzantem ogrodowych znosi spadki temperatur mniej więcej do -5°C, ale w chłodniejszych rejonach może to nie wystarczyć. Bezpieczniej jest po przekwitnięciu skrócić rośliny do około 20 cm, wykopać je z ziemi i przenieść w jasne miejsce bez mrozu. Korzenie lekko się oczyszcza, usuwa zielone części i układa rośliny w płytkim pojemniku z lekko wilgotnym podłożem. Zimą trzeba utrzymywać jedynie minimalną wilgotność.

W łagodniejszych regionach niektóre chryzantemy można zostawić na zewnątrz, jeśli rosną w osłoniętym miejscu w dobrze przepuszczalnej glebie. Nawet wtedy rozsądnie jest okryć strefę korzeniową grubszą warstwą ściółki i chronić rośliny przed zimową wilgocią. Egzemplarze w donicach są bardziej wrażliwe na chłód, dlatego lepiej po przekwitnięciu przenieść je do chłodnego pomieszczenia bez mrozu.

Rozmnażanie dla nowych roślin

Najprostszą metodą rozmnażania są wiosenne sadzonki pędowe. Pobiera się młode, silne pędy o długości około 5–7,5 cm, najlepiej z zewnętrznej części kęp. Dolne liście usuwa się, a sadzonki umieszcza w mieszance podłoża do wysiewu lub uniwersalnego oraz piasku ogrodniczego albo drobnego grysu. W cieple i przy równomiernej wilgotności zwykle ukorzeniają się w około trzy tygodnie.

Starsze rośliny można też wiosną podzielić, gdy ponownie zaczną rosnąć. Niektóre odmiany da się wyhodować również z nasion. Wysiew przeprowadza się wiosną w temperaturze około 15°C, a młode rośliny mogą zakwitnąć jeszcze w tym samym roku.

Najczęstsze problemy w uprawie

Chryzantemy mogą być atakowane przez różne szkodniki. Młode rośliny są zagrożone przez ślimaki nagie, pojawiają się też mszyce, szkodniki minujące, wciornastki, przędziorki oraz szkodniki uszkadzające pąki i liście. Regularna kontrola pozwala zareagować w porę i zapobiec większym stratom.

Z chorób najbardziej obawiana jest biała rdza chryzantem, którą trudno zwalczyć i która może silnie uszkadzać rośliny. Przy suszy pojawia się mączniak, a przy długotrwałej wilgoci szara pleśń i inne zgnilizny grzybowe. Niewłaściwe warunki mogą sprzyjać także chorobom wirusowym, objawiającym się słabym wzrostem oraz plamami lub deformacjami liści.

Dlaczego warto znaleźć miejsce dla chryzantem w ogrodzie

Jeśli mają dość słońca, składników pokarmowych i umiarkowane podlewanie, chryzantemy odwdzięczają się wyjątkowo obfitym jesiennym kwitnieniem. Są wszechstronne, można je uprawiać na rabatach i w pojemnikach, a przy prawidłowym zimowaniu pozostaną w ogrodzie przez wiele lat. Dla każdego, kto chce przedłużyć barwność ogrodu aż do chłodniejszych miesięcy, to bardzo pewny i efektowny wybór.

Źródło: RHS, Gardeners World , Pestrazahrada.cz