Gardenino

Najodporniejsze zwierzę świata mierzy ułamek milimetra, a jego trik przetrwania fascynuje nawet naukowców NASA

November 14, 2026 · 5 min czytania · Tomas Rohlena
Najodporniejsze zwierzę świata mierzy ułamek milimetra, a jego trik przetrwania fascynuje nawet naukowców NASA
Niesporczak / Ilustracja stworzona przy użyciu AI

Niesporczaki należą do najbardziej niezwykłych zwierząt na Ziemi. Są mikroskopijne, często mierzą zaledwie kilka dziesiątych milimetra, a mimo to zyskały opinię organizmów niemal niezniszczalnych. Nauka zna je już od XVIII wieku, gdy opisał je niemiecki zoolog Johann August Ephraim Goeze. Ze względu na wygląd nadał im wówczas przydomek mały niedźwiedź wodny.

Te bezkręgowce zamieszkują jednak planetę znacznie dłużej. Ich historia ewolucyjna sięga ponad pół miliarda lat wstecz. Mają segmentowane ciało, cztery pary odnóży zakończonych pazurkami i, mimo znikomego rozmiaru, dość złożoną budowę. Występują w najróżniejszych środowiskach: od mchów i gleby, przez wody słodkie, aż po dno oceanów, obszary polarne, góry i miejsca o skrajnych warunkach.

Życie w mchu i w mrozie

Niesporczaki słyną z tego, że potrafią przystosować się do środowiska, które dla większości innych organizmów byłoby śmiertelne. Spotyka się je w antarktycznym chłodzie, w gorących źródłach, a nawet w wulkanicznym mule. Niektóre gatunki żyją w cienkiej warstewce wody na mchach, gdzie zdobywają pokarm. Mogą zjadać drobne mikroorganizmy, na przykład nicienie lub wrotki, a inne gatunki żywią się zawartością komórek roślinnych.

Gdy mają dość wody, prowadzą zwykłe, aktywne życie. Problem pojawia się wtedy, gdy środowisko zaczyna wysychać. Właśnie w tym momencie ujawnia się ich niezwykłe biologiczne „wyposażenie”, dzięki któremu przetrwają okresy, które dla innych stworzeń oznaczałyby koniec.

Gdy ciało zamienia się w odporną „beczułkę”

Przy niedoborze wody niesporczak przechodzi w szczególny stan spoczynkowy. Wciąga odnóża, zmniejsza powierzchnię ciała i wyraźnie ogranicza utratę wilgoci. Jednocześnie w jego organizmie zachodzą zmiany chemiczne, które chronią komórki przed uszkodzeniami. Ważną rolę odgrywa trehaloza – cukier zdolny tworzyć strukturę przypominającą szkło. Pomaga ona jakby „zakonserwować” ciało.

Metabolizm w tym procesie zwalnia niemal do zera, do znikomego ułamka normalnej aktywności. Ten stan nazywa się anabiozą. To właśnie dzięki niemu niektóre lądowe niesporczaki potrafią wytrzymać suszę, silny mróz, promieniowanie, a nawet toksyczne środowisko. Nie jest to jednak zdolność wszystkich gatunków. Najlepiej radzą sobie te, które w toku ewolucji wielokrotnie stykały się z wysychaniem.

Rekordowe przetrwanie po dziesięcioleciach

Niesporczak / Ilustracja wykonana przy użyciu AI
Niesporczak / Ilustracja wykonana przy użyciu AI

Jednym z najbardziej imponujących przypadków był antarktyczny niesporczak gatunku Acutuncus antarcticus. Naukowcy zamrozili go wraz z próbką mchu w temperaturze minus 20°C, a po trzydziestu latach ponownie rozmrozili. Nie tylko „obudził się” do życia, ale odnowiło się także jedno z jego jaj. Oba osobniki potem wróciły do normalnej aktywności i rozmnażania.

Ten wynik pokazał, że nie chodzi wyłącznie o krótkotrwałe przetrwanie niekorzystnego okresu. Niesporczaki potrafią w odpowiednim stanie przeżyć naprawdę niezwykle długo. Ich odporność na niskie temperatury należy do największych zagadek świata zwierząt.

Testy w kosmosie i pod ekstremalnym ciśnieniem

Ogromne zainteresowanie wzbudził też eksperyment Europejskiej Agencji Kosmicznej z 2007 roku. Odwodnione niesporczaki wystawiono na otwarte środowisko kosmiczne, czyli próżnię, silne promieniowanie, promieniowanie słoneczne oraz gwałtowne zmiany temperatury. Po powrocie na Ziemię i ponownym nawodnieniu część z nich wróciła do normalnego życia. Zaczęły pobierać pokarm, rosnąć i rozmnażać się.

Wykazano też, że potrafią znieść warunki zbliżone do zera absolutnego. Kolejne próby dostarczyły dowodów na ich niezwykłą odporność na ciśnienie. Japońscy naukowcy stwierdzili, że niektóre osobniki wytrzymały przez kilka godzin ciśnienie 7,5 gigapaskala, co odpowiada wartościom panującym głęboko pod powierzchnią Ziemi.

Niesporczaki stały się pierwszym znanym wielokomórkowym zwierzęciem, które przeżyło bezpośrednie wystawienie na warunki przestrzeni kosmicznej.

Mogą być nawet na Księżycu

To właśnie wyjątkowa odporność skłoniła naukowców do rozważań, czy niesporczaki teoretycznie nie mogłyby przetrwać także podróży w kosmosie. Taka wizja nabrała rozgłosu po katastrofie izraelskiej sondy Bereśit na Księżycu w 2019 roku. Na jej pokładzie znajdowały się tysiące niesporczaków przeznaczonych do badań. Jeśli w chwili uderzenia przetrwały w swoim „zakonserwowanym” stanie, mogły stać się – po człowieku – drugim wielokomórkowym organizmem, który dotarł na Księżyc.

Oczywiście nie oznacza to, że aktywnie żyją na powierzchni Księżyca. Bez wody i odpowiednich warunków pozostałyby jedynie w stanie nieaktywnym. Mimo to sama możliwość, że wciąż tam leżą i „czekają”, aż kiedyś pojawią się sprzyjające warunki, pokazuje, jak wyjątkowe są te niepozorne stworzenia.

Małe zwierzę o ogromnym znaczeniu

Niesporczak / Ilustracja wykonana przy użyciu AI
Niesporczak / Ilustracja wykonana przy użyciu AI

Niesporczaki przypominają, że rozmiar nie przesądza o biologicznej sile. Choć są ledwie widoczne, potrafią przetrwać mróz, promieniowanie, próżnię i długotrwałe wysuszenie. Właśnie dlatego fascynują biologów, astrobiologów oraz specjalistów badających granice przetrwania życia w skrajnych warunkach. Niewykluczone, że ich tajemnica kiedyś pomoże także medycynie, ochronie komórek albo badaniom życia poza Ziemią.

Źródło: National Geographic, BBC, Newsweek, Pestrazahrada.cz

Udostępnij
Tomas Rohlena
Tomas Rohlena

Miłośnik przyrody, ogrodu i wszystkiego, co się porusza, kwitnie lub rośnie. Uprawia dosłownie wszystko, od ziół po rzadkie gatunki, i równie chętnie opiekuje się zwierzętami. W swojej pracy łączy nowoczesne technologie ze sprawdzonymi babcinymi metodami i cieszy się, gdy obie drogi prowadzą do tego samego celu.

Oceń ten artykuł
4.0 (1)

Powiązane artykuły

Komentarze (0)

Bądź pierwszą osobą, która skomentuje.

Dodaj komentarz