Het taaiste dier ter wereld is maar een fractie van een millimeter groot en zijn overlevingstruc fascineert zelfs NASA-wetenschappers
Beerdiertjes behoren tot de meest opmerkelijke dieren op aarde. Ze zijn microscopisch klein, vaak maar enkele tienden van een millimeter lang, en toch hebben ze de reputatie bijna onverwoestbaar te zijn. De wetenschap kent ze al sinds de 18e eeuw, toen de Duitse zoöloog Johann August Ephraim Goeze ze beschreef. Door hun uiterlijk gaf hij ze destijds de bijnaam klein waterbeertje.
Deze ongewervelden bewonen de planeet echter al veel langer. Hun evolutie gaat meer dan een half miljard jaar terug. Ze hebben een gesegmenteerd lichaam, vier paar pootjes met klauwtjes en ondanks hun minuscule formaat een relatief complexe lichaamsbouw. Ze komen voor in uiteenlopende leefgebieden, van mossen en bodem via zoet water tot de oceaanbodem, poolgebieden, bergen en plekken met extreme omstandigheden.
Leven in mos en in de vrieskou
Beerdiertjes staan erom bekend dat ze zich kunnen aanpassen aan omstandigheden die de meeste andere organismen zouden doden. Je vindt ze in de Antarctische kou, in hete bronnen en zelfs in vulkanische modder. Sommige soorten leven in het dunne waterlaagje op mos, waar ze op zoek gaan naar voedsel. Ze kunnen kleine micro-organismen eten, zoals aaltjes of raderdiertjes; andere soorten voeden zich met de inhoud van plantencellen.
Als er voldoende water is, leiden ze een normaal actief leven. Het probleem ontstaat zodra de omgeving uitdroogt. Juist dan blijkt hun uitzonderlijke biologische uitrusting, waardoor ze perioden kunnen overleven die voor andere dieren het einde zouden betekenen.
Als het lichaam verandert in een taai tonnetje
Bij gebrek aan water trekt een beerdiertje zich terug in een bijzondere rusttoestand. Het trekt de pootjes in, verkleint het lichaamsoppervlak en beperkt zo het vochtverlies sterk. Tegelijk vinden er in het lichaam chemische veranderingen plaats die de cellen beschermen tegen beschadiging. Een belangrijke rol is weggelegd voor trehalose, een suiker die een glasachtige structuur kan vormen. Die helpt het lichaam als het ware te conserveren.
Tijdens dit proces zakt de stofwisseling vrijwel naar nul, tot een piepklein deel van de normale activiteit. Deze toestand heet anabiose. Daardoor kunnen sommige landbewonende beerdiertjes droogte, strenge vorst, straling en zelfs een toxische omgeving verdragen. Het is echter niet een eigenschap van alle soorten. Vooral soorten die tijdens de evolutie herhaaldelijk met uitdroging te maken kregen, beheersen dit het best.
Recordoverleving na tientallen jaren

Een van de meest indrukwekkende gevallen betrof een Antarctisch beerdiertje van de soort Acutuncus antarcticus. Wetenschappers vroren het samen met een mosmonster in bij een temperatuur van -20 °C en ontdooiden het na dertig jaar opnieuw. Het kwam niet alleen weer tot leven, maar ook één van de eitjes ontwikkelde zich opnieuw. Beide individuen gingen daarna door met hun normale activiteit en voortplanting.
Dit resultaat liet zien dat het niet alleen om kortstondig ‘overbruggen’ van een ongunstige periode gaat. Beerdiertjes kunnen in de juiste toestand werkelijk uitzonderlijk lang overleven. Hun weerstand tegen lage temperaturen behoort tot de grootste raadsels in het dierenrijk.
Tests in de ruimte en onder extreme druk
Veel aandacht kreeg ook een experiment van de Europese ruimtevaartorganisatie uit 2007. Uitgedroogde beerdiertjes werden blootgesteld aan de open ruimte: vacuüm, sterke straling, zonnestraling en hevige temperatuurschommelingen. Na terugkeer op aarde en opnieuw bevochtigen keerde een deel terug naar een normaal leven. Ze begonnen weer te eten, groeiden en plantten zich voort.
Ook bleek dat ze omstandigheden dicht bij het absolute nulpunt aankunnen. Andere proeven leverden bewijs van hun buitengewone drukbestendigheid. Japanse onderzoekers ontdekten dat sommige exemplaren enkele uren een druk van 7,5 gigapascal doorstonden, waarden die overeenkomen met omstandigheden diep onder het aardoppervlak.
Beerdiertjes werden het eerste bekende meercellige dier dat een directe blootstelling aan de omstandigheden van de kosmische ruimte overleefde.
Misschien zitten ze zelfs op de maan
Juist die uitzonderlijke taaiheid bracht wetenschappers op het idee dat beerdiertjes theoretisch zelfs een reis door de ruimte zouden kunnen overleven. Dat beeld werd sterker na de crash van de Israëlische maanlander Beresheet in 2019. Aan boord bevonden zich duizenden beerdiertjes bestemd voor onderzoek. Als ze de klap in hun ‘geconserveerde’ toestand hebben doorstaan, zouden ze na mensen het tweede meercellige organisme kunnen zijn dat de maan bereikte.
Dat betekent uiteraard niet dat ze actief op het maanoppervlak leven. Zonder water en geschikte omstandigheden zouden ze alleen in een inactieve toestand blijven. Toch laat alleen al de mogelijkheid dat ze daar nog steeds liggen te wachten tot er ooit gunstiger omstandigheden zouden komen, zien hoe bijzonder deze onopvallende diertjes zijn.
Een klein dier met een enorme betekenis

Beerdiertjes herinneren ons eraan dat grootte niets zegt over biologische kracht. Hoewel ze nauwelijks zichtbaar zijn, kunnen ze vorst, straling, vacuüm en langdurige uitdroging doorstaan. Precies daarom fascineren ze biologen, astrobiologen en onderzoekers die bestuderen hoe leven onder extreme omstandigheden kan overleven. Mogelijk helpen hun geheimen ooit ook de geneeskunde, het beschermen van cellen of het onderzoek naar leven buiten de aarde.
Bron: National Geographic, BBC, Newsweek, Pestrazahrada.cz
Liefhebber van de natuur, de tuin en alles wat beweegt, bloeit of groeit. Hij kweekt letterlijk alles, van kruiden tot zeldzame soorten, en zorgt net zo graag voor dieren. In zijn werk verbindt hij moderne technologie met beproefde oma-methoden en hij is blij wanneer beide wegen naar hetzelfde doel leiden.
Gerelateerde artikelen
De invasieve lieveheersbeestje dat bijt is nu ook in Tsjechië, voorkomen is makkelijker dan je denkt
Het Aziatisch lieveheersbeestje rukt op, verdringt inheemse soorten en kruipt in het najaar massaal woningen binnen. Met goede kierdichting en snelle, mechanische verwijdering voorkom je de meeste overlast.
Groene aardappelen kun je beter niet alleen wegsnijden experts waarschuwen voor stoffen die ook elders zitten
Groene verkleuring op aardappelen is meer dan een schoonheidsfout: bij licht kunnen giftige glycoalkaloïden toenemen. Leer hoe je aardappelen veilig bewaart, kookt en wanneer je ze beter weggooit.
Het kruid dat naar citroen geurt en helpt ontspannen Aloysia wil je meteen in huis
Citroenverbena, ook wel Aloysia triphylla, verrast met een intense citroengeur zodra je een blad tussen je vingers wrijft. Het is een geliefd keukenkruid voor thee en desserts en wordt traditioneel ingezet voor rust en een lichte spijsverteringsondersteuning.
Reacties (0)
Wees de eerste die reageert.