Jak przebiega cykl życiowy biedronki i dlaczego warto ją chronić w ogrodzie

Biedronki należą do najpopularniejszych pożytecznych owadów w ogrodzie, jednak większość osób pod tą nazwą wyobraża sobie wyłącznie dorosłego chrząszcza z czerwonymi pokrywami i czarnymi kropkami. To zrozumiałe, bo młode stadia wyglądają zupełnie inaczej niż osobniki dorosłe. Właśnie dlatego warto umieć rozpoznawać biedronki na każdym etapie rozwoju, aby ogrodnik przez pomyłkę nie wziął sprzymierzeńca za szkodnika. Szczególnie ważne jest to w przypadku larw, które w polowaniu na szkodniki bywają często jeszcze skuteczniejsze niż dorosłe i przed przepoczwarczeniem potrafią zjeść ogromne ilości mszyc.

Biedronka to nie pluskwiak, tylko chrząszcz

W potocznej mowie mówi się o nich „biedronki”, w ujęciu bardziej fachowym często używa się też określenia biedronka lub biedronka siedmiokropka, a entomolodzy mówią o biedronkach jako o chrząszczach z rodziny biedronkowatych. Najważniejsze jest jedno: biedronki nie są prawdziwymi pluskwiakami. Pluskwiaki należą do innego rzędu, a ich młode, tzw. nimfy, od początku przypominają dorosłe osobniki. Biedronki są natomiast chrząszczami przechodzącymi przeobrażenie zupełne. Oznacza to, że między larwą a dorosłym występuje wyraźna przemiana przez stadium poczwarki, a gotowego dorosłego osobnika określa się jako imago.

Barwy i wzory to nie tylko czerwień w kropki

Typowy wygląd biedronki kojarzymy z czerwienią i czarnymi plamkami, jednak w rzeczywistości istnieje wiele kombinacji barw. Biedronki mogą być żółte, pomarańczowe, szare, czarne, a u niektórych gatunków pojawiają się też nietypowe, ciemne lub lekko niebieskawe odcienie. Zamiast kropek mogą występować pręgi, a różnić się może także liczba plam. Bardzo zmienny jest na przykład gatunek znany jako biedronka azjatycka, u której barwa i rysunek bywają tak różne, że czasem nazywa się ją „harlekinem”, czyli osobnikiem o wyjątkowo pstrym ubarwieniu.

Gatunki obce w ogrodzie i dlaczego trudno je odróżnić w stadium larwy

W niektórych regionach rozprzestrzeniły się gatunki, które celowo wykorzystywano w biologicznej ochronie roślin, ponieważ skutecznie ograniczają liczebność mszyc. Oprócz korzystnego efektu przynoszą jednak także problem: mogą wypierać rodzime gatunki biedronek, bo są bardziej konkurencyjne. Dodatkową komplikacją jest to, że larwy kilku często spotykanych gatunków mogą wyglądać bardzo podobnie, więc próby odróżniania gatunków obcych od rodzimych już na młodych etapach w praktyce są dla przeciętnego ogrodnika niemal niewykonalne.

Nie każda biedronka jest drapieżnikiem

Biedronki kojarzymy z polowaniem na mszyce, tarczniki czy przędziorki, ale nie jest to reguła bez wyjątków. Do tej samej rodziny należą również gatunki roślinożerne, które w ogrodzie zachowują się jak szkodniki. Klasycznym przykładem jest biedronka związana z roślinami dyniowatymi, uszkadzająca pędy, liście i owoce dyni, cukinii, melonów czy ogórków. Innym znanym szkodnikiem jest gatunek atakujący fasolę i inne rośliny strączkowe. Dobra wiadomość jest taka, że larwy tych roślinożernych gatunków miewają bardzo wyraziste ubarwienie, na przykład żółtą barwę podstawową z mocnymi, ciemnymi kolcami, więc zwykle nie pomylisz ich z typowymi drapieżnymi larwami biedronek.

Jajo jako początek całego pokolenia

Cykl życiowy zaczyna się od złożenia jaj. Drapieżne biedronki najczęściej składają jaja w złożach, często na spodniej stronie liścia, blisko źródła pokarmu, na przykład tuż obok kolonii mszyc. W jednym złożu może być kilka jaj, ale częste są też większe skupiska. Jaja są najczęściej żółte do pomarańczowych, mają owalny kształt i zwykle stoją „na czubku”, przez co na liściu wyglądają jak drobne, stojące obok siebie „ziarenka”. W zależności od temperatury i warunków wylęg może nastąpić po kilku dniach do mniej więcej tygodnia z okładem.

Larwa to niepozorny bohater walki z mszycami

Po wykluciu pojawia się larwa, która dla wielu osób bywa zaskoczeniem wyglądem i zachowaniem. Drapieżne larwy często przypominają małą, ciemną jaszczurkę albo miniaturowego czarnego aligatora; na ciele mogą mieć pomarańczowe plamki lub prążki i poruszają się na sześciu nogach. Na początku są bardzo drobne, dlatego łatwo je przeoczyć, ale przy dostępie do pokarmu szybko rosną. W trakcie rozwoju przechodzą kilka wylinek, stopniowo zmieniając wielkość i proporcje. Jeśli mają stały dopływ ofiary, na przykład mszyc, tarczników czy roztoczy, potrafią w ciągu kilku tygodni osiągnąć etap gotowości do przepoczwarczenia. Właśnie na tym etapie wykonują w ogrodzie ogromną pracę, ponieważ są wyjątkowo żarłoczne.

Poczwarka jako okres wielkiej przemiany

Gdy larwa przygotowuje się do przepoczwarczenia, przestaje wędrować po roślinie i przytwierdza się do liścia lub innego podłoża. Następuje zrzucenie ostatniej larwalnej skóry i początek przemiany w postać dorosłą. Poczwarka często wygląda zupełnie inaczej niż larwa, a jej ubarwienie może się stopniowo zmieniać. W tej fazie zachodzi właściwa metamorfoza, podczas której przekształcają się narządy i zewnętrzny kształt ciała. Czas trwania stadium poczwarki zależy od warunków, ale często wynosi około jednego do dwóch tygodni.

Dorosły chrząszcz, który uczy się latać i nabiera docelowej barwy

Kiedy z poczwarki wychodzi dorosły chrząszcz, potrzebuje chwili, by w pełni przystosować się do nowej postaci. Po raz pierwszy w życiu rozkłada skrzydła i zaczyna być zdolny do lotu, co pozwala mu szybko wyszukiwać nowe źródła pokarmu i miejsca do rozmnażania. Świeżo wylęgnięty dorosły osobnik może początkowo być jaśniejszy, jego oskórek jest miękki, a barwa nie musi odpowiadać ostatecznemu wyglądowi. W krótkim czasie pokrywy twardnieją i stabilizuje się typowe ubarwienie danego gatunku. Dorosłe biedronki mogą żyć dość długo, czasem nawet kilka miesięcy, a część z nich przeczekuje niekorzystny okres w kryjówkach osłoniętych przed pogodą.

Jak pomagać biedronkom w ogrodzie i dlaczego ich nie tępić

Jeśli na roślinach zauważysz larwy lub poczwarki biedronek, zwykle jest to sygnał, że w ogrodzie działa naturalna regulacja szkodników. Zamiast interwencji, które mogłyby zniszczyć pożyteczne owady, lepiej obserwować sytuację i dać drapieżnikom czas. Biedronki są najskuteczniejsze tam, gdzie mają pokarm i gdzie środowisko jest urozmaicone, dlatego sprzyja im oszczędne stosowanie chemicznej ochrony i wspieranie naturalnych schronień. Gdy nauczysz się rozpoznawać jaja, larwy, poczwarki i dorosłe osobniki, będziesz znacznie pewniejszy, kiedy na liściach masz szkodnika, a kiedy cennego sprzymierzeńca.

Źródło: Joe Gardener, Wikipidia , Pestrazahrada.cz