Verkeerd verdunnen van zelfgemaakte mest schaadt je planten meer dan je denkt

Zelfgemaakte mest is meestal een vloeibare plantenvoeding die je maakt van makkelijk verkrijgbare organische materialen, bijvoorbeeld zachte groene plantendelen, onkruid, compost of stalmest. Het principe is eenvoudig: tijdens het afbreken of trekken komen voedingsstoffen in het water vrij, het ontstane aftreksel verdun je daarna en gebruik je om water te geven. Het resultaat is een natuurlijke bemesting zonder chemische belasting, die bovendien past bij tuinieren met zo weinig mogelijk afval.

Het grote voordeel ten opzichte van gekochte meststoffen is dat de grondstoffen vaak gewoon uit de tuin of het huishouden komen. Industriële productie, verpakking en transport vallen weg. Het voedingsgehalte schommelt wel afhankelijk van de gebruikte materialen, maar toch kunnen zelfgemaakte aftreksels planten een duidelijke groeiprikkel geven, vooral in een periode van sterke groei.

Waar kun je zelfgemaakte mest van maken

De basis is meestal verse groene massa met zachte stengels en bladeren. Juist in die fase bevat de plant vaak de meeste direct beschikbare voedingsstoffen. Ook gedroogd materiaal is geschikt: dat kun je in de zomer verzamelen en later gebruiken. Een andere optie is eigen compost of lokaal verkregen stalmest, waaruit voedingsstoffen in water uitlogen. Handige bronnen zijn ook de vloeistoffen uit een wormenbak (vermicompost) of uit een bokashi-emmer, die ontstaan bij de afbraak van organische resten.

Reken juist niet op harde, houtige delen of glanzende wintergroene bladeren: die verteren traag en geven hun voedingsstoffen moeilijker af. Als je niet genoeg groene massa hebt, kun je improviseren met hooi of met pellets van smeerwortel of luzerne die als diervoeder worden verkocht.

Welke planten zijn het best voor een aftreksel

De beste keuze is meestal wat je ruim voorhanden hebt en zonder moeite kunt verzamelen. In het algemeen wordt aangeraden groen materiaal te nemen van halverwege de zomer tot het begin van de herfst, wanneer het mineraalgehalte vaak het hoogst is. Beproefde klassiekers zijn smeerwortel, die ook vaak in tuinen groeit, en brandnetel, die je bijna overal vindt. Bij het plukken van brandnetels zijn handschoenen de moeite waard.

Ook gewoon onkruid uit de borders werkt prima, zowel eenjarig als meerjarig. In sommige streken wordt ook adelaarsvaren gebruikt, in het voorjaar en de vroege zomer geoogst vóór de sporen worden gevormd. Maaisel van gras is eveneens uitstekend materiaal als je een gazon hebt. Verzamel je buiten je eigen terrein, vraag dan altijd toestemming aan de eigenaar.

Zo maak je aftreksel van verse en gedroogde planten

Zorg voor een bak met deksel, bijvoorbeeld een regenton, een grote emmer of een afsluitbare jerrycan. Druk het vers geplukte of gedroogde materiaal erin en probeer het zo compact mogelijk aan te stampen. Sluit de bak af, zodat het mengsel niet uitdroogt en ook niet onnodig wordt verdund door regenwater. Controleer het mengsel tussendoor, idealiter eens per week. Zodra de massa is ingezakt en er een donkere vloeistof ontstaat die op troebele soep lijkt, is je basis klaar.

Giet de vloeistof af door een zeef, of tap af via een kraantje als de bak dat heeft. Giet het concentraat over in afsluitbare flessen en label ze duidelijk. De vaste resten kunnen op de composthoop, daar worden ze nog prima benut. Verdun het concentraat pas vlak voor gebruik met water, zodat het veilig is voor planten.

Moet je water toevoegen

Bij verse groene massa is water vaak niet nodig, omdat bladeren en stengels zelf al veel vocht bevatten. Belangrijker is voorkomen dat het uitdroogt, dus de bak afdekken. Bij gedroogde planten, hooi of pellets versnelt water het proces en helpt het om voedingsstoffen los te weken. Giet in dat geval zoveel water bij dat de inhoud net onder staat.

Hoe lang duurt het en waar moet je rekening mee houden

De rijpingstijd hangt af van temperatuur en materiaal: soms is een paar dagen genoeg, soms duurt het enkele weken. Het aftreksel kan sterk ruiken, daarom is het praktischer om het buiten of in een goed geventileerde ruimte te maken. Handschoenen zijn niet alleen bij het maken prettig, maar ook later bij het werken met het mengsel.

Bewaren van de kant-en-klare mest

Je kunt het plantenconcentraat meteen gebruiken of bewaren voor later. Idealiter gebruik je het binnen een paar maanden; koel en donker blijft het meestal nog langer goed. Als een afgesloten fles of jerrycan bol gaat staan, draai het dopje voorzichtig even los zodat gassen kunnen ontsnappen, en sluit daarna weer af. Aftreksels van compost of stalmest kun je juist beter niet bewaren en het liefst kort na het maken opmaken.

Hoe gebruik je zelfgemaakte mest en hoe vaak bemest je

Plantaftreksels zijn vaak milder dan commerciële producten, waardoor je ze meestal vaker en in grotere hoeveelheid toepast. Aftreksels van stalmest kunnen daarentegen een stuk sterker zijn, dus ga daar voorzichtiger mee om en met langere tussenpozen. Verdun zelfgemaakte mest altijd en geef het met het gietwater bij de wortels. Vooral eenjarigen, balkonplanten en vruchtgroenten in potten en in de volle grond profiteren ervan, zoals tomaten of aardbeien. Grote bomen, heesters en gevestigde vaste planten hebben doorgaans geen regelmatige vloeibare bijbemesting nodig.

Gebruik zelfgemaakt aftreksel niet als bladbespuiting, om het inademen van micro-organismen te voorkomen. Was na het werken je handen en eet of drink niet tijdens het mengen en toedienen.

Aanbevolen verdunning voor veilig gebruik

Heb je een aftreksel gemaakt van verse planten zonder water toe te voegen, verdun dan ongeveer één deel concentraat op twintig delen water. Bij aftreksels waarbij tijdens het maken al water is toegevoegd, typisch met gedroogd materiaal, wordt meestal ongeveer één op tien gebruikt. Een vergelijkbare verdunning van één op tien is ook geschikt voor aftreksels van stalmest en voor vloeistof uit de wormenbak. Bij bokashi is het sap vaak veel geconcentreerder; dat verdun je daarom veel sterker, ongeveer één op honderd. Een goede controle is de kleur: na verdunnen moet het lijken op lichte thee.

Andere voedingsbronnen die je kunt inzetten

Een nuttige aanvulling is houtas: in kleine hoeveelheid verhoogt het het aandeel kalium. Dat is vooral handig voor bloei en vruchtvorming. Zeef de as bij voorkeur en gebruik spaarzaam, omdat het de grond basischer maakt. Daarom is het ongeschikt bij planten die juist zure grond willen, zoals rododendrons, camelia’s of blauwe bessen.

In kustgebieden worden traditioneel ook zeewieren gebruikt als bodemverbeteraar en voedingsbron, maar het verzamelen kan aan regels en beperkingen gebonden zijn, afhankelijk van de grondeigenaar en lokale natuurbescherming. Als je dit overweegt, is het verstandig vooraf de voorwaarden te checken.

Een specifieke optie is ook menselijke urine. Vers is die doorgaans steriel en de voedingswaarde hangt af van je voeding; meestal levert het stikstof, fosfor en kalium. Gebruik het alleen vers en bewaar het niet. Verdunnen is noodzakelijk, bijvoorbeeld één op vijf tot één op tien, en dien het toe via het gietwater.

Keukenrestjes als snelle voeding voor planten

Niet alle zelfgemaakte mest hoeft via een lange vergisting te ontstaan. Sommige veelvoorkomende keukenrestjes kun je ook direct gebruiken. Gebruikt koffiedik levert organische stof en stikstof en kan bovendien de structuur en het watervasthoudend vermogen verbeteren. Belangrijk is dat je uitgezet koffiedik gebruikt; vers gemalen koffie kan voor gevoelige planten te zuur zijn.

Eierschalen zijn vooral waardevol vanwege calcium. Je kunt ze verkruimelen en licht door de toplaag werken, of ze tot een fijn poeder malen dat sneller beschikbaar komt in de bodem. Bananenschillen worden dan weer vaak in water geweekt en het aftreksel wordt gebruikt om water te geven. Soms wordt ook bitterzout (Epsomzout) ingezet, dat een groener gewas en de opname van bepaalde voedingsstoffen kan ondersteunen, maar gebruik het spaarzaam en in een redelijke concentratie.

Eenvoudig huisrecept voor vloeibare plantenvoeding uit de keuken

Wil je meerdere bronnen combineren, dan kun je een mengsel maken van uitgezet koffiedik, geplette eierschalen, stukjes bananenschil en een kleine hoeveelheid bitterzout. Giet er water bij en laat het enkele uren staan. Zeef daarna de vloeistof en gebruik die als gietwater. Voor dit type snelle huisgemaakte mest geldt hetzelfde als voor de rest: liever wat zwakker en vaker dan één keer veel te sterk.

Zie zelf bemesten vooral als het gaandeweg bijsturen van je plantverzorging, niet als exact gedoseerde chemie. Kijk hoe je planten reageren, pas zowel de frequentie als de sterkte aan en gebruik wat je op dat moment voorhanden hebt, uit de tuin of uit de keuken.

Bron: Rhs, Gardening Know How , Pestrazahrada.cz