Compost als weg naar vruchtbaardere grond en minder kunstmest

Compost is de afgelopen jaren verschoven van een extraatje voor de hobbytuinier naar een instrument waarmee modern bodembeheer echt rekening houdt. Proeven van het Onderzoeksinstituut voor Landschap laten zien dat goed bereide compost de bodemkwaliteit merkbaar kan verbeteren, de groei van planten kan ondersteunen en deels minerale meststoffen kan vervangen. Doorslaggevend is niet alleen dat het om organische stof gaat, maar vooral welke samenstelling de compost heeft en in welke dosis hij wordt gebruikt.

De basisrol blijft eenvoudig: organische stof en voedingsstoffen terugbrengen in de bodem. Onderzoek bevestigt echter dat compost, bij een juist ingestelde ‘receptuur’, de voorziening van gewassen met nutriënten aanzienlijk kan ondersteunen en de behoefte aan industriële inputs kan verlagen.

Wat maakt compost van goede kwaliteit en waarvoor is het geschikt

Cruciaal is de zogeheten ‘inputmix’: het materiaal waaruit de compost ontstaat. Meestal gaat het om groenafval uit onderhoud van beplanting, maar de eigenschappen zijn gericht te sturen door andere bestanddelen toe te voegen. Bij de beoordeling van het composteringsproces en de effecten van toepassing op bouwland werkte het VÚK samen met onderzoekers die zich richten op landbouwtechniek, tegenwoordig binnen het Nationaal Centrum voor Landbouw- en Voedselonderzoek.

Proeven laten zien dat er duidelijke verschillen zijn tussen toevoegingen. Organische meststoffen zoals stalmest of digestaat verhogen het gehalte aan hoofdvoedingsstoffen, vooral kalium. Producten uit elektrische composteerders kunnen een hoger aandeel stikstof en fosfor meebrengen. As uit verbranding van biomassa verhoogt dan weer vooral kalium, calcium en magnesium. Elke dergelijke component verandert tegelijk de chemische parameters van de compost en daarmee ook voor welke bodems en teelten hij geschikt is.

De eigenschappen van compost komen voort uit de combinatie van de aangevoerde grondstoffen en de manier van composteren, en juist dat bepaalt het praktische gebruik.

Hoeveel compost is zinvol en wat doet het in de bodem

Bij regelmatige toepassing heeft compost een langetermijneffect. In de praktijk wordt aangegeven dat, om een stabiel gehalte aan organische stof in de bodem te behouden, vaak ongeveer 6 tot 7 ton droge stof per hectare per jaar volstaat. In een reële bedrijfsvoering kan dat betekenen dat eens in de paar jaar eenmalig circa 40 tot 50 ton compost met natuurlijke vochtigheid wordt ingewerkt.

Compost werkt daarbij niet alleen als bron van voedingsstoffen. Hij verbetert de bodemstructuur, bevordert het waterbergend vermogen, stimuleert de biologische activiteit en kan ook helpen bij het bijsturen van de bodemreactie, dus de pH. Juist het samenspel van deze effecten is in droge perioden of op uitgeputte bodems vaak bepalend.

Compost voor substraten en bosboomkwekerijen

Compost speelt ook een belangrijke rol bij de productie van teeltsubstraten en tuingronden. Daarbij is wel extra voorzichtigheid nodig, omdat vooral het gehalte aan oplosbare zouten en het niveau van beschikbare nutriënten wordt bewaakt, vaak met name kalium. Compost kan gunstig zijn voor planten, maar bij een ongeschikte dosering kan hij de groei juist remmen.

Bij gangbare groencompost wordt in substraten daarom meestal gewerkt met een aandeel van ongeveer 10 tot 30 procent van het volume, terwijl compost die rijker is aan voedingsstoffen spaarzamer wordt toegevoegd. Een aparte categorie zijn bosboomkwekerijen, waar compost niet alleen via voeding helpt, maar ook via langdurig herstel van bodemeigenschappen. De doseringen liggen hier vaak grofweg tussen 15 en 20 ton per hectare, afhankelijk van de kwaliteit van de compost en het gehalte aan totale nutriënten.

GFT en groenafval als grondstof voor een circulaire kringloop

De conclusies van het onderzoek bevestigen dat composteren tot de belangrijke stappen richting duurzame landbouw en landschapsbeheer behoort. Het maakt het mogelijk bioafval efficiënter te benutten, nutriënten terug te brengen in de bodem en de afhankelijkheid van minerale meststoffen te beperken. Als compost doelgericht wordt gemaakt en in de juiste dosis wordt toegepast, kan het uitgroeien tot een van de sleuteltools voor een gezondere, levendigere bodem.

Bron: ASZ, VŠB , Pestrazahrada.cz