Zwarte vlekken op tomaten schrikken telers maar het is geen ziekte

Donkere, ingezonken vlekken aan het uiteinde van de vrucht kunnen telers flink laten schrikken, omdat het lijkt op een ernstige ziekte die de hele oogst kan ruïneren. In werkelijkheid gaat het echter vaak niet om een infectie of een plaag. Dit probleem heet bloesemendrot en is een fysiologische stoornis die ontstaat door ongeschikte teeltomstandigheden. Het komt het vaakst voor bij tomaten, maar ook paprika’s en aubergines zijn vergelijkbaar gevoelig, dus groentegewassen met grotere, snelgroeiende vruchten.

Zo herken je bloesemendrot met zekerheid

Het typische kenmerk is een ronde vlek aan de punt van de vrucht, waar eerder de bloem zat: dus aan de kant die het verst van het steeltje af ligt. In het begin kan de plek groenbruin kleuren, later wordt hij donkerder tot bijna zwart. Naarmate de aantasting groter wordt, zakt het weefsel in en lijkt het uiteinde van de vrucht afgeplat of ingedrukt. De omvang verschilt per vrucht: soms is het slechts een klein plekje, soms is de vlek enkele centimeters groot en neemt hij een flink deel van het vruchteinde in.

De echte oorzaak heeft met calcium te maken maar ook met water

De directe oorzaak is een calciumtekort in de vrucht. Calcium is belangrijk voor de stabiliteit van celmembranen en voor de juiste groei van nieuwe cellen. Als er te weinig calcium in het weefsel aanwezig is, verliezen cellen hun stevigheid, kunnen ze overmatig opzwellen, raken membranen beschadigd, lekken stoffen weg en sterft een deel van het weefsel af. Het resultaat zijn donkere, dode en ingezonken plekken die we uit de praktijk kennen.

Belangrijk om te begrijpen is dat het meestal niet zo is dat er te weinig calcium in de bodem zit. In de meeste tuingronden, potgrondsubstraten en zelfs in de plant zelf is doorgaans voldoende calcium aanwezig. Het probleem ontstaat wanneer calcium niet op tijd en in voldoende hoeveelheid naar de verder gelegen delen van de plant kan worden vervoerd, dus juist naar de vruchten. Voor het transport van calcium moet er water door de plant stromen. Als de wateropname onregelmatig is, lijden de vruchten aan het einde van de “aanvoerketen” als eerste.

Waarom vruchten kwetsbaarder zijn dan bladeren

Bladeren krijgen doorgaans makkelijker calcium dan vruchten, omdat ze meer verdampen (transpireren) en daardoor sterker “vragen” om waterstroom. Vruchten staan er slechter voor: ze zitten verder van de wortels en concurreren minder succesvol om het beschikbare calcium en water. Als er dus schommelingen in de watergift optreden, zie je dat het vaakst terug aan de bloesemkant, waar het tekort plaatselijk zichtbaar wordt.

Wanneer het risico sterk toeneemt

Teelt met beperkte wortelruimte

Het grootste risico hebben planten in potten, bakken en teeltzakken, omdat de wortels weinig ruimte hebben en het substraat sneller uitdroogt. Zodra het te droog wordt en daarna in één keer veel water krijgt, gaat de waterstroom door de plant schommelen en kunnen de vruchten zonder constante aanvoer van calcium komen te zitten. Planten die in de volle grond in de tuin of in kasgrond staan, zijn doorgaans stabieler, omdat bodemvocht gelijkmatiger wordt vastgehouden.

Bemesten in droge grond en een ongunstige voedingsbalans

Problemen kunnen ook verergeren wanneer meststoffen aan een droog substraat worden toegevoegd. In het bodemwater ontstaat dan een hoge zoutconcentratie, waardoor wortels minder makkelijk water opnemen. Bovendien concurreren sommige voedingsstoffen met calcium bij de wortelopname, met name ammoniumstikstof. Het effect is hetzelfde: calcium bereikt de vruchten minder goed, ook al is er in de bodem genoeg aanwezig.

Te hoge luchtvochtigheid in de kas

Ook een zeer hoge luchtvochtigheid kan meespelen, omdat die de natuurlijke waterstroom door de plant afremt. In de kas helpt het daarom om overdag regelmatig te luchten, zodat planten via de wortels beter water opnemen en de stroming in de plant gelijkmatiger blijft.

Wat te doen als de vlekken verschijnen

Vruchten die al bloesemendrot hebben, zijn meestal niet meer te redden. Het beschadigde weefsel herstelt niet en de vrucht is minder bruikbaar. Het heeft wel zin om je te richten op preventie bij de vruchten die nog in ontwikkeling zijn. Als je de omstandigheden weet te stabiliseren, ontwikkelen later aangezette vruchten zich vaak weer zonder problemen.

Preventie draait vooral om een regelmatige watergift

Houd het substraat steeds gelijkmatig vochtig

De basisregel is: laat de grond of het substraat in het seizoen niet uitdrogen. Op hete dagen kan water geven zelfs twee keer per dag nodig zijn. Het is beter om de watergift te verdelen in twee kleinere beurten dan één keer een grote hoeveelheid te geven, omdat je zo een stabielere vochtigheid en een gelijkmatigere waterstroom door de plant behoudt. Bij teeltzakken geldt bovendien dat wanneer ze eenmaal sterk zijn uitgedroogd, ze heel moeilijk weer gelijkmatig door en door nat te krijgen zijn, wat het risico nog verder vergroot.

Help jezelf met techniek of een geschiktere teeltmethode

Als je weet dat je niet vaak kunt water geven, helpt een automatisch irrigatiesysteem, grotere potten met meer substraatvolume, of overstappen op teelt in de volle grond in de tuin of in een kasbed. Mulchen is ook een praktische stap, omdat het verdamping beperkt en de vochtigheid rond de wortels stabieler houdt.

Bemest voorzichtig en alleen in vochtige grond

Vloeibare meststoffen kunnen nuttig zijn, maar dien ze alleen toe wanneer de grond al vochtig is en altijd volgens de aanwijzingen van de fabrikant. Zo voorkom je een te hoge concentratie voedingszouten in het bodemwater, die de plant stress bezorgt en de wateropname beperkt.

Waarom bladbespuitingen met calcium meestal niet helpen

Een veelvoorkomende reactie is proberen calcium toe te dienen via een bladbespuiting. Bij bloesemendrot werkt dat meestal niet, omdat vruchten calcium via het oppervlak slecht opnemen en het transport van calcium van blad naar vrucht beperkt is. Bovendien kunnen sommige middelen, bijvoorbeeld op nitraatbasis, een sterke groei van blad en stengels stimuleren, waardoor die juist een groter deel van het beschikbare calcium opeisen en er paradoxaal genoeg minder overblijft voor de vruchten.

Wat je hiervan meeneemt naar het volgende seizoen

Bloesemendrot is geen besmettelijke ziekte, maar een signaal dat de plant schommelingen heeft meegemaakt in de beschikbaarheid van water en daarmee ook in de aanvoer van calcium naar de vruchten. De beste strategie is een regelmatige watergift zonder extremen, verstandig bemesten zonder toediening in droge grond, voldoende wortelruimte en in de kas ook doorlopend luchten. Als je deze kleine aanpassingen volhoudt, rijpen de volgende vruchten doorgaans gezond af en kan de oogst zonder grote verliezen doorgaan.

Bron: Rhs, Missouri Botanical Garden   , Pestrazahrada.cz