Kippenei als klein natuurwonder wat er in het lijf van een hen gebeurt en waarom ze niet elke dag legt
Een hen kan een verrassend regelmatige eierproducent zijn, al legt niet elk ras even vaak. Jonge hennen beginnen meestal met hun eerste leg rond de twintigste levensweek, maar het tempo verschilt daarna per ras, conditie en houderijomstandigheden. Sommige hennen leggen bijna dagelijks, andere om de dag en weer andere slechts enkele keren per week. Er zijn ook dieren die door lichamelijke afwijkingen of gezondheidsproblemen helemaal niet leggen.
De regelmaat van de leg kan door allerlei invloeden worden verstoord, bijvoorbeeld door de rui, korte winterdagen, extreme hitte of kou, ziekte, stress, watergebrek of ongeschikt voer. Zodra de omstandigheden verbeteren, komt het merendeel van de hennen weer terug in het normale ritme. De hoogste productie ligt doorgaans in de eerste twee jaar, al blijven sommige hennen ook daarna nog lange tijd actief leggen.
Belangrijk om te benadrukken: een hen heeft geen haan nodig om eieren te leggen. Een haan is alleen nodig als de eieren bevrucht moeten zijn en er later kuikens uit moeten komen.
Wat er binnenin het lichaam van de hen gebeurt
Een vrouwelijke kip wordt geboren met een grote voorraad onrijpe dooiers in aanleg. Zodra ze geslachtsrijp is, komen die geleidelijk vrij in de eileider, waar ze uitgroeien tot een volledig gevormd ei. In het lichaam van een goed leggende hen zitten vaak meerdere eieren tegelijk in verschillende ontwikkelingsstadia. Bovenin zitten de kleine dooiers, lagerop ontstaan achtereenvolgens het eiwit, de vliezen en de schaal.
Van het vrijkomen van de dooier tot het leggen verstrijkt ongeveer 25 uur. In die tijd worden rond de dooier het eiwit, de beschermende lagen en uiteindelijk de schaal opgebouwd. De schaal kleur wordt pas helemaal op het eind toegevoegd. Als er sperma in de eileider aanwezig is, vindt bevruchting plaats nog vóórdat het eiwit wordt afgezet.
Hoewel een hen één uitwendige opening gebruikt, komt het ei tijdens het leggen normaal gesproken niet in contact met mest. Het lichaam is zo ingericht dat de route van het ei en die van de afvalstoffen op het beslissende moment van elkaar worden gescheiden. De typische tijd tussen twee eieren is ongeveer één dag; daarom legt een hen die dagelijks legt, elke volgende dag meestal iets later. Valt dat moment in de nacht, dan wacht ze doorgaans tot de ochtend.
Calcium en het belang van de eierschaal
Het vormen van de schaal vraagt veel calcium van het lichaam van de hen. Als ze daarvan onvoldoende binnenkrijgt via voer of supplementen, gaat het lichaam interen op de reserves. Daarom is een goede mineralenvoorziening essentieel, via een volwaardig legvoer, gemalen schelpen of door natuurlijke opname uit de bodem bij uitloop.
De schaal is niet alleen een stevige omhulling. Op het oppervlak zit ook een beschermlaagje dat de indringing van bacteriën beperkt. Daarom is het advies om eieren niet meteen na het leggen te wassen, maar pas kort voor gebruik. Zit er slechts wat lichte vervuiling op, dan kun je die beter voorzichtig afnemen en het ei goed droog maken.

Waarom niet alle eieren hetzelfde zijn
Jonge hennetjes produceren aan het begin van de leg vaak kleinere of qua vorm wat afwijkende eieren. Bij oudere hennen kunnen juist onregelmatigheden ontstaan door leeftijd, stress of ziekte. De eerste eieren zijn vaak kleiner, terwijl de grootte met het ouder worden meestal toeneemt.
Er bestaan ook allerlei bijzonderheden. Soms verschijnt er een piepklein ei dat niet volledig is ontwikkeld, soms een ei zonder schaal dat alleen door het vlies bij elkaar wordt gehouden. Heel af en toe ontstaat er een ei ín een ei of een ei met twee dooiers. Soms kom je zelfs een ei zonder dooier tegen. De schaal kan glad zijn, krijtachtig, bobbelig, gerimpeld of ongewoon gekleurd.
De kleur van de schaal hangt vooral van het ras af. Witte en bruine eieren zijn het meest gangbaar, maar er bestaan ook rassen die crèmekleurige, groenige, blauwe of zeer donkere eieren leggen. Aan de kwaliteit van de inhoud verandert dat niets. Vanbinnen zijn eieren met verschillende schaalkleuren in de basis hetzelfde.
Gedrag van hennen tijdens het leggen
De meeste hennen hebben geen behoefte aan een eigen, apart nest. Integendeel: ze kiezen vaak juist graag dezelfde legplek als de rest. Het is niet ongewoon dat er twee of drie bij elkaar in één nest zitten, terwijl een ander nest leeg blijft. Sommige hennen zijn sociaal, andere zoeken liever rust en privacy.
Veel hennen kakelen luid vlak vóór het leggen of direct erna. Dit wordt wel het eierlied genoemd en klinkt bijna als een trotse aankondiging aan de omgeving. Hennen leren bovendien door nabootsing; een voorgelegd ei in het nest kan helpen om de leg te sturen naar de plek die de houder wenst.
Als hennen vrij kunnen rondlopen, kunnen ze ook een heel andere plek buiten uitkiezen. Soms is een hen dan een tijdlang “verdwenen” en komt ze pas weken later terug, al met kuikens. Het komt ook voor dat hennen kapotte eieren opeten. Eenmalig is dat meestal geen probleem, maar als een hen de gewoonte ontwikkelt om eieren bewust kapot te pikken, kan ze het de rest ook aanleren.
Haan, vruchtbaarheid en uitbroeden
Een haan in de toom is er vooral om eieren te bevruchten. Daarnaast vervult hij vaak ook de rol van wachter: hij waarschuwt bij gevaar en roept de hennen bij voedsel. Zelfs met een actieve haan zijn echter niet alle eieren automatisch bevrucht. Sommige hennen ontwijken hem, terwijl andere juist zijn favorieten zijn.
Hennen hebben geen bronst zoals sommige zoogdieren, waardoor ze in principe op elk moment bevrucht kunnen worden. Sperma kan bovendien in de eileider meerdere weken overleven, zodat één paring de bevruchting van meerdere opeenvolgend gelegde eieren kan verzekeren.
Een broedse hen van welk ras dan ook kan op eieren zitten, en ze accepteert vaak ook eieren van andere hennen. Tijdens het broeden staat ze meestal één keer per dag op om te drinken, te eten en haar behoefte te doen. Normaal gesproken schaadt dat de eieren niet. Het uitbroeden duurt meestal rond de 21 dagen, al zijn kleine afwijkingen zeker niet ongewoon.
Niet elk bevrucht ei groeit uit tot een kuiken. De ontwikkeling kan stoppen door gebrek aan voedingsstoffen, temperatuurschommelingen of andere verstoringen. Een broedse hen merkt vaak zelf dat er met een ei iets niet klopt en duwt het uit het nest.
Wat je in de keuken aan een ei kunt zien
Een vers ei heeft een stevigere dooier, daaromheen een dikkere laag eiwit en daarbuiten een dunnere, waterigere fractie. Bij de dooier zitten witachtige, gedraaide strengeltjes die hem op zijn plek houden. Dat is geen teken van een kiem, maar een natuurlijk onderdeel van het ei.
Bevruchte eieren zijn volledig eetbaar; door dagelijks eieren te rapen zal er geen embryo gaan ontwikkelen, zolang ze niet worden verwarmd in een broedmachine of onder een broedse hen. De dooierkleur varieert met het voer en kan van lichtgeel tot diep oranje zijn. Rode of bruine puntjes in het ei zijn niet gevaarlijk, al kunnen ze er wat minder appetijtelijk uitzien.
Weet je niet zeker hoe oud een ei is, dan helpt een simpele watertest. De meest verse eieren zinken naar de bodem, terwijl oudere door de groter wordende luchtkamer gaan drijven. Een ei dat blijft drijven kun je beter wegdoen of op zijn minst heel voorzichtig openmaken.

Het ei als klein natuurwonder
Een kippenei lijkt iets heel gewoons, maar in werkelijkheid is het een doordacht biologisch systeem. Het ontstaat regelmatig, in een nauwkeurige volgorde van stappen, reageert op de gezondheid en de omgeving van de hen en kan tegelijk voedsel én de kiem van nieuw leven zijn. Elk ei draagt dus meer bijzonderheden in zich dan je op het eerste gezicht zou denken.
Bron: BackYard Chickens, Instructables, Pestrá zahrada, Pestrazahrada.cz
Liefhebber van de natuur, de tuin en alles wat beweegt, bloeit of groeit. Hij kweekt letterlijk alles, van kruiden tot zeldzame soorten, en zorgt net zo graag voor dieren. In zijn werk verbindt hij moderne technologie met beproefde oma-methoden en hij is blij wanneer beide wegen naar hetzelfde doel leiden.
Gerelateerde artikelen
Ook in de winter verse eieren Slepjes hebben meer nodig dan een warm hok
In de winter neemt de eileg vaak vanzelf af door minder daglicht en kou. Met de juiste combinatie van licht, een droog tochtvrij hok, goede voeding en drinkwater kunt u de leg beter op peil houden.
Zo houd je de bijenkast in de winter droog en bescherm je het volk tegen gevaarlijke vochtigheid
In de winter is niet kou, maar vocht de grootste vijand van een bijenvolk. Met de juiste ventilatie, isolatie en het voorkomen van tocht houd je de kast droog en vergroot je de overlevingskans aanzienlijk.
Tamme kippen zijn rustiger en tevredener het geheim zit in kleine dagelijkse gewoontes
Kippen zijn veel slimmer en socialer dan vaak wordt gedacht. Met een rustige, consequente aanpak en kleine beloningen leert je toom al snel om op jouw signaal naar je toe te komen.
Reacties (0)
Wees de eerste die reageert.